Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Errepublikako sorreraren bertsoak

1931an Errepublikaren sorrerak sortutako poza adierazten duten bertsoak.

ERREPUBLIKAREN SORRERARI

Milaz gaiņera beratzirehun

hogeitamaikagarren urtian

Errepublika sortua zaigu

Espaiņiako partian,

ez det uste nik izango dala

guziontzako kaltian

alkarrengana gorrotu gabe

ondo konpondu gaitian.

Errege edo morroi beltz hori

egiņa dute bialdu,

berrogetabost urte inguruan

hemen egin da mantendu

aspaldi samar batzuen partetik

egiņa zuten ba saldu

Berriz honuntza agertzen bada

ez aterikan zabaldu.

Fermin Galan eta

Garcia Hernandez

biak ziran kapitanak,

Abenduaren hamalauetan

afusillatu zianak,

kristau gaiztuak eiten ditue

modu horretako lanak,

aber zer nahigabe hartuko

zeben haiek hazi zituanak.

Gogoratzian nere bihotza

egiten da erdiratu,

sasorik onenian horrela

mundua bihar lagatu.

Espaiņia ta Euskal Herrixa

horrek digute salbatu.

Coronel Franco ere egin dute

kartzelara sartzen hasi,

toki horretan ez omen zeban

paraje ederra ikusi,

leiho batetik salto eginda

Prantzira jun zan igesi.

Orain Espaņan jan da pasean

nahi dan bezala da bizi.

Arioplano eder bat dauka

noranahi azkar juteko,

nahi duanian Prantziara ta

igual Portugalerako,

raia badaka mekanikua

makiņa arreglatzeko,

horrebai badakala

burua defenditzeko.

Maria Ormaetxea Iņarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aldazgain [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Armuetaberri [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Belarretaberri [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Erretsundi kalea [Kaleak eta plazak]

Ibarrenea [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Kortaberritxo [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Momiolaerreka [Errekak]

Pelisen borda [baserriak / Urruzuno]

Ugarroa [baserriak / Azkue (San Roke)]

Zirarda (Ziarda) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Idatzia

Etxepe sariak (I. II. eta III.) — 1982/1987/1988

Ikasturteari bukaera emateko irteera — 1963-07-14

Euskal kantak — 1960

Ikas — 1959-10

Jaietako programak — 1953/1970

Lekukotza

soraluze — Amaia _Iņurrieta Leturiondo Soraluze (1952)
Pilar ikastetxean, lau urteko umeekin

—Gero ni 80. urtian, ya 1980xan, ni hasi nitzan txikixekin, lau urtekuekin. Hor egon nitzan ni denpora mordua egon nintzan lau urteko gelan. Orduan ya hori, bestiak, ya nausixauak eta, beste lan batzuk eta beste gauza batzuk igual eitten zeben. Ez dakizu? Baiņa nik lau urtekuekin zan... ba, ez dakit... gauza… berekin berba ein, abestu… ez zan halako... gramatika erakustia eta horrek gauzok.

—Eta zelan izan zan prozesua euskalduntzekua? Ze hasieran euskera asignatura moduan emoten zenduen eta gero ya noiz hasi zan pixkanaka...?

—Ba horixe, horregaittik... nik hor ez daukat base haundirik esateko. Ze, esaten dotsut, zelan egon nintzan ni txikixekin, ya ni neuan pixkat horretan... aparte. [...]

Elgoibartarren esanetan


Juliana Zubizarreta,
senarra eta lehenengo bost seme-alabak
Aldapa baserriaren sarreran. 1942 urtea.

Oingo gaztiak goizago hasten dira eskolan, kalian dabiz danak, lagunak kalian... ta libreago dira. Soltuaguak dabiz. Guk ez gendun San Lorentzotik ertetzen, iņora. Ez zauan oin bezela autorik, ezta bizikletarik... oiņez jun bihar zan danera.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Elgoibarko kalietan bizi giņanok, umetan denpora asko ibiltzen giņan kalian. Besterik ez zauan ta deporte asko egitten gendun. Mendira edo bizikletan ibiltzera juten giņan. Oingo gaztiak nahikua diru manejatzen dabe, baiņa guk bat ez. Txakur haundi bi kostatzen zaban ziniak, ta erriala izaten zan pagia... Ia zelan konpontzen giņan gu!

Ramon Maiztegi Iriarte

San Lorentzoko Armaite Behekoa basarrixan hamaika anai-arreba bizi giņan gurasuekin. Ni nitzan hamargarrena... Lehen aitton-amonak ere hantxe bizi izan ziran.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga.

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AGUAZILL, aguazilla: Ez (eg)ik aparkau kotxia espaloi gaņian, aguazilla etorriko jak eta.

BELTZA IZAN!: Interjekzioetan. Beltza dok, ba! Oinguan ere dana gaizki erten jakuk!

ESKUTUR, eskuturra: Gorputz atala; muņeca.

ILLUNTZE/-I, illuntzi(x)a: Atardecer, anochecer. Erreiņak ere etxekuak, ba, lan asko (d)aka umiekin. Oin ikastolara eruan bihar dittu, eta goizian eruan, eguardixan berriz jun, eta gero illuntzixan.

MAIORAZKO, maiorazkua: Maiorazgo. Baserrira ezkontzen den semea. Gu anai-arrebak han jaixo giņan, basarrixan. Eta gero, maiorazkua ezkondu zanian, gu kalera bajatu giņan, Kamiņerokora.

POTRO, potruak: Lgart. Barrabilak. Pluralean erabiltzen da normalean. Potruetaraiņo jarri dok Patxi hire erretolikiakin!

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Amama ipiņi: Oso erraz. Dana amama ipiņi dizue gaurko partiduan.

Burutik jota egon: Zoratuta egon. Burutik jota dago hori: negu gorrixan sandaliekin!

Gosia berdindu: Asetuta geratu. Hamaiketakuakin, berdindu juagu gosia!

Kale gorrixan geratu: Langabezian geratu, enfatikoa. Tallarra itxi juek, eta kale gorrixan geratu nok.

Pagotxa izan: Ser un chollo. Hori dok pagotxa, hori!

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Irakaskuntza
Ikastola.— Euzkadi, 1931-10-01 | Atxolin
Kirola - Futbola
Ostikolariak.— Argia, 1935-09-22 | Aixerixa, Mirentxu
Kultura - Literatura
Erosi ta irakurri.— El Día, 1931-05-06 |
Politika - Batzokia
Batzokiko berriak.— Euzkadi, 1935-10-29 | Ixaka
Erlijioa - Ekitaldiak
Jaupa bat.— Euzkadi, 1932-04-02 | Atxolin


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala