Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Esnea eta barazkiak saltzen

Bost behi izaten zituzten. Ardirik ez. Berak eramaten zuen esnea kalera astoan. Berdura ere saltzen zuten hainbat lekutan. Okindegi batean uzten zuten, eta Eroski ere bezeroen artean zegoen.

-Ganauak bagaunkazen.

-Zenbat?

-Guk bost bat behi eukitzen genduzen. Ta txalak eta astua, horretxek.

-Ardirik?

-Ez, ez, ardirik eta ez, hortik ezer ere ez.

-Ganaua, okelatarako edo?

-Esnia. Neuk eruaten naban. Goizian astuakin pare bat kantinkara hartu eta kalera jun eta etxerik etxe partiu. Eskilarak gora ta behera. Orduan aszensoreik ez dakit zeuan. Baten bigarren pisora, hirugarrenera, hurrengo ez dakit nora ta haintxe, partiu.

-Egunero.

-Egunero.

-Ggoorra zan esnezainen bizimodua. Zenbat bezero eukitzen zittun?

-Ba lau-bot bat bai. Gehixao igual, ez dakit neuk seguru. Gero berduria ere saltzen genduan.

-Plazan?

-Plazan ere bai, eta gero nik erueten naban dendetara. Eroskira ere bai, eta panaderixara eta porruak; txortak in eta igual hamar txorta edo gehixao eruan, laga han eta paatzen zien eta plazara jun be. Neetzat hobeto zan.

-Eroskikua kontu barrixa da, ezta?

-Lengua zan hori. Lehenao. Oin ez dabe hartzen basarriko jenerorik horrek, horrek kanpotik ekartzen dabe, baiña orduan nik Eroskira ere erueten naban.

Josefina Ulazia Etxeberria (1930)

Azkue bailarako San Roke baserrian jaio zen. Lau anai-arreba izan ziren. Ama etxekoa eta aita Azkoitiko Santa Kruz auzoko Zumeta baserritik etorritakoa zen. Maalako mojen eskolan ikasi eta gero, Mendaroko mojetan brodatzen ikasi zuen. Josten ordea, Elgoibarren ikasi zuen. 1948. urtean etxea erre zitzaien; etxegilea zen Josefinaren aitak berreraiki zuen baserria. Etxera ezkondu zen Josefina Jose Mari Zabaleta azkoitiarrarekin. Hiru seme-alaba dituzte.

Toponimia


Toponimoak

Aizpizkargoikoa [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Aranburu [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Bainuetxeko zumardia [Kaleak eta plazak]

Elizburu [baserriak / Altzola]

Goenagaetxebarria [baserriak / Azkue (San Roke)]

Juanitoren borda [baserriak / Urruzuno]

Maitena [baserriak / Urruzuno]

Orubegain [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Soroarte (Soarte) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ursaltoerreka [Errekak]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Gazte asanblada eta gaztetxea (3 kartel)

Erriaren meza — 1966

Bertsolarien txapelketa — 1962

Ikastola hiztegia

Olentzero - Ongarri — 1961

Txitxilibakio — 1989-07

Lekukotza

elgoibar — Pello _Arrieta Soraiz Elgoibar (1950)
Euskal kulturaren astea eta Urruzunori omenaldia

—Gaiñera, plataforma hoietan Euskal Astea ere antolatzen gendun urtero, euskera eta euskal kulturaren astea. Eta ekartzen gendun, ba, Juanito San Martin euskeraren inguruan, euskal historia klase zeraren bat… hitzaldiren bat emateko, euskal literatura eta abar eta abar.

—Liburu eta diska azoka be...

—Liburu eta diska azoka. Gero ez naiz gogoratzen ze urtetan zan, baiña Pedro Migel Urruzunoren urteurrena izan zan. Ez dakit jaiotzaren urteurrena izan zan... ez, jaiotzarena... edo beharbada bai edo lehen liburuarena. Eta zera antolatu gendun ere, eta guk ere parte hartu gendun horretan. Eta Euskaltzaindiko bilera udaletxian antolatu zan horren bueltan. Irratitik ere, ba, horren berri eman genduan. [...]

Elgoibartarren esanetan


San Antolin baseliza auzotarren
biltokirik garrantzitsuena izan zen.
1972an bota egin zuten, autobidea egiteko.

Txiki-txikittatik mezetara juten ikasi genduan, ohittura hori hartu genduan eta orduan mezetara ez jutia zan pekatua. Gure etxian, gaiñera, mezetara juaten ez bagiñan... bueno! San Lorentzoko ermittara juten giñan mezia entzutera. Parrokixara gitxi, hillaren lehenengo barixakuetan. Gazte denporan Don Satur Campos zan San Lorentzoko apaiza. Ondarrutarra zan. Eta tartamutua zan pixkat eta Ebanjelixua edo esplikatzen hasten zanian, ezin izaten zaban pronuntziau ondo, eta lotsatu, gaiñera. Lehen, abadiak mezia aurrera begira ematen zaban; oiñ arpegixari begira ematen dabe, baiña lehen ez.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Domekero parrokixara juten nitzan mezetara, goizeko bederatziretan. Orduan mezia egoten zan sei t’erdixetan, zazpi t’erdixetan, zortzi t’erdixetan eta bederatziretan. Gero, hamar t’erdixetan, Meza Nagusixa. Hori domeketan. Lan-egunetan sei t’erdixetan, eta bederatziretan ere bai. Astian, sei t’erdixetakora juten nitzan. Urteko ixa egun danetan juten nitzan mezetara

Teresa Aginaga Madariaga

Mezetara juten nitzan beti gazte denporan, sekula faltau gabe. Goizeko seiretako mezetara juten nitzan ni igandero. Orduan abade mordua izaten ziran Elgoibarren, sei bat edo bai behintzat. Don Jose Antonio, Don Severiano, Don Saturnino eta Don Julian gogoratzen dittut. Danak ezagutzen nittuan nik.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AMAMA IPIÑI: Erraz ipini. Amama ipiñi diot pelotia tantua eitteko.

BOTAKA EGIÑ: DU aditza. Devolver. Txahala egiñ: Lagunartekoa.

FRANKO: Zenb. Asko. Jenero franko hartu jok.

JO: DU aditza: Txikito bat, botillia... jo: Echar, acabar. Eta Salontzon jo txikito bat eta ala, etxera! / Eta ordubixetarako txikito bat edo bi jo, eta bazkarittara.

MUTXIKIÑ, mutxikiña: Sagarraren erdiko gunea, jan gabe uzten dena.

SEKULAKO, sekulakua: Sekulakuak hartu, gertatu, esan...: Handia(k), demasa(k) hartu, gertatu, esan ... Ikus egundokua / demasekua / makalekua / kristona (-k)... sarrerak.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Astegun buruzuri: Aste erdia aste bukaerarekin kontrajartzeko. Hik dakak baloria, hik: Gabiñera hua afaltzera astegun buruzurixan!

Egurra eman: Meter caña. Egurra ematen juen. Guri etzigun hainbeste efe(k)to eitten, baiña neskeri ta, kriston bilddurra sartzen jauen.

Hankamotz geratu: Zerbait osatu gabe, amaitu gabe geratzea.

Koplarik ez: Koplekin ez etorri: Txorakeriekin eta aitzakiekin ez etortzeko adierazten du.

Praillian dozenia, hamahiru: Fraileak beti eskean ibiltzen direlako esaten da.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Diru biltzeak
Garritza'rentzat arpidea.— Euzkadi, 1931-06-27 | Aixerixa
Kirola - Pilota
Pelota.— El Día, 1933-05-17 | Aixerixa
Kultura - Zinema
Politika - Hauteskundeak
Erlijioa - Ekitaldiak
Arrate'n.— Argia, 1935-09-15 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala