Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Treboux-eko errefuxiatu gunean

Treboux-en, errefuxiatu-lekuan, denak euskaldunak ziren. Ondo egon ziren. Eusko Jaurlaritzaren ardurapean zeuden. Han ikasi zuen odolostea gozoarekin jaten.

-Treboux-en zer moduz?

-Ondo eon giñan. Bai. Ondo eon giñan.

-Ze egon ziñen, refugiau asko?

-Bai. Danok euskaldunak giñan, e, danok euskaldunak. Bizkaittarrak asko ere bai. Bizkaittarrak, eta esaten deben moduan, "giputxak".

-Treboux-en etxe haundin baten edo?

-Bai, zera haundixa zan.

-Eta zela organizaitten ziñein jateko ta?

-Hori Gobierno Vasco-k zertuta jun giñan hara.

-Baiña jana ta jatorduak eta zeuek preparaitten zittuen?

-Ez, eurak, eurak. Nik hantxen ikasi naban odolostiak gozuakin jaten.

-Zer?

-Gozuakin, azukriakin. Hantxe ikasi neban jaten hola.

-Treboux-en zenbat denpora?

-Ein gendun hiru hillebete bat edo.

Jose Gurrutxaga Ondartza (1921)

Elgoibarko Ormetxe etxean jaio zen. Gurasoak elgoibartarrak ziren, eta bi seme-alaba izan zituzten. Eskola publikoetan lau urtez eta beste lau marianistekin ikasi zuen. Eibarko ?Irasuegui y Maruri? inprimategian lanean hasi eta berehala gerra etorri zen. Aita ?Batallón Prieto?rekin joan zen Lekeitiora, eta Jose berarekin joan zen. Bilbon zeudela, amarekin elkartu eta Frantziara egin zuten ihes biek. Hiru urte etxetik kanpo pasatuta, Frantzian eta Katalunian zehar, A Coruñako Padron hiriko kontzentrazio esparrutik itzuli zen etxera. Eibarko tresneria banaketa-biltegi bateko bulegotik jubilatu zen. Kirolari amorratua izan da beti. Korrikalari beterano txapelketa askotan hartu du parte Euskal Herrian, Espainian eta Europan zehar. Makina bat errekor hautsi eta domina lortu ditu bere korrikalari ibileran. Juana San Martin elgoibartar ile-apaintzailearekin ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aizkorri [Industrialdeak]

Arana (Arane) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Azaola [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Egiguren (Eguen) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Gelasoro (Gelatxo) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Jibraltarborda [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lorituaneko aldapa [Kaleak eta plazak]

Ontzegon (Untzon) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Santsongoetxeberri [baserriak / Azkue (San Roke)]

Urruzunoberri [baserriak / Urruzuno]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Olentzero - Ongarri — 1961

Txitxilibakio — 1989-03

Ehun galdera, Eibarko AEK — 1992

Mutuaren hitzak (Hasier Etxeberria) — 2005

Erdarakadak (Gotzon Garate) — 1988

Umeen-deia — 1971

Lekukotza

berriatua — Angel _Ugarteburu Meabebasterretxea Berriatua (Bizkaia) (1942)
Elgoibarko bertso eskolaren sorrera

Izarran sartu nintzen ni, gogoratzen naiz, ordurako Andres-eta ere bazeuden. Eta hor `Etxegiña´ Santa Ageda eskean ibiltten zen bat zegoen, Sebas Larrañagaren aitttitta, `Etxegiña´, eta harek ba egitten zittun bere… Santa Ageda eskian kalez kaleko kantaldiak eta abar. Eta omenaldia egin bihar zitzaiola eta omenaldi zererako Antton Aranburuk esan zidan: “HI, idatzi zak artikulo bat periodikuan honen omenaldia dala eta zelan berak asmatuak diran salbia eta abar”, kantatzn dana: "Jangoikua... larala...." salbe hori, hemen hiletetan kantatzen da salbe hori. Eta urte hartan bertan, 80an, egin gendun omenaldi bat `Etxegiña´ren erretiroa zala eta, bazihoalako. [...]

Elgoibartarren esanetan


Idotorbeko (San Pedro) auzotarrek, urtero,
prozesioa egiten dute santuaren ohoretan.
Prozesio hau San Pedro egunean ospatzen da.

Prozesiuak luziak izaten ziran, jende guztixak bueltia ematen zaban herrixan. Eta gero, Korpus egunian ere egitten zan. Egun haretan iñoiz jun izan gera mendira mieluak ekartzera. Bota egin bihar ziran kalian.

Unzueta Iriondo ahizpak

Komunixua parrokixan egin naban. Orduan danak egitten zaben. Zortziretan egitten zan komunixua. Larogei bat neska-mutill alkartu giñan komunixua egitteko. Bazkari berezi bat egin genduan egun haretan. Gaur egun baiño estimauagua zan egun haura. Oillo bat hiltzen bazan ere, pozik.

Mariano Elustondo Aizpiri

Jaunartzia mojen ospittalian egin genduan, eta ostian, armozua, txokolatia, haura izan zan estraordinarixua guretzat. Bestela, etxian ez zan ezer berezirik egitten. Nahikua zan amak soiñekua eta bestelakuak preparatziarekin. Lehen ez ziran egitten oingo banketiak. Bazkarixa korriente. Guk, lau mutillek ta lau neskak egin genduan, hamaika urterekin.

Sotera Zubiaurre Garitaonaindia

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ATZAPAR, atzaparra: Dedo. Pelotan eittia gustatze(n) (j)ata, baiña atzaparrak haundittuta askotan. Atzamar ere bai. Adineko hiztunek bereizten dituzte atzapar eta biatz hitzak (eskukoak eta hankakoak, hurrenez hurren).

ELEGANTE, elegantia: Elegante. Baiña pelotari elegantia izen dok hori, e! Elegantia pelotarixa. Orrek muñekiakiñ, gorputza geldi-geldi dakala, pelotia ondo ateratzen dau.

HANKA, hankia: Hanka jokua etara: Azkar ihes egin. Keixak harrapatzen ari zala, basarrittarra etorri dok; harek atara jok hanka jokua!; Hankak luzatu: Euf. Hil. Oin aprobetxau, hankak luzatu eta gero alperrik da-eta!

KONTRAKO EZTARRI, kontrako eztarrixa: Jaki bat eztarrian kateatzen denean esaten da kontrako eztarrira joan dela zerbait. Kontrako eztarrira juan jako ogixa, eta eztulka hasi da.

OSTU: DU aditza. Lapurretan egin.

TXIPRIZTIÑ, txipriztiña: Salpicadura.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Amorraua izan: Zerbaiten oso zalea izan. Bai, bai, juan bertara eta arraiña, peskan. Eta amorrauak giñan gu, hau Kondia difuntua? Haura ta...

Daguanian bon-bon, ez daguanian egon: Dagoenean aprobetxatu behar dela adierazteko erabiltzen da.

Gosiak hil biharrian egon: Oso gosetuta egon. Ikus Gosiak amorratzen egon.

Kanpolarrosia izan: «Kanpuan uso, etxian otso» izatea (ikus esamolde hori). Hori kanpolarrosia dok, gero, e!

Perra hotsa atara: Korrika batean ihesi joan. Keixak harrapatzen a(r)i zala basarrittarra etorri dok; arek atara jok perra hotsa!

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Ezkontzak
Ezkon-izparrak.— Euzkadi, 1933-06-04 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Zinema
Abertzaleak.— El Día, 1930-11-06 | Aberri
Politika - Hauteskundeak
Auteskundiak.— Euzkadi, 1931-03-27 | Aixerixa
Erlijioa - Kongregazioak
Koldobikatarrak.— Euzkadi, 1931-01-24 | Aberri, Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala