Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Plantxa mota ugari

Barruan txingarra ipinitako plantxekin lisatzen zuten sasoi batean. Erromeriarako joateko kankana, adibidez. Su gainean berotzen zirenak, elektrikoak eta lurrunezkoak ere ezagutu ditu harrezkero.

Nati: -Eta plantxau, lehengo plantxak tximinixia zauken harekin. Brasia botata barruan, eta erromeixara juteko kankana plantxau bihar izaten zan. Igual eukiko genduzen bi bata bakarrikan. Baiņa orduan modia zan. Eta harekin, plantxa harekin plantxatzen. Haura zabaltzen bazan beheko ze haura kankana dana beltzittu ta hola ibiltzen giņan.

-Holako plantxia zakazuen?

Nati: -Bai. Nik ezagutu dittut haura kee hori, brasia sartutakua, su gaiņian berotzen zien plantxak, eta gero elektrikua baporrik be, eta gero baporduna. Honek'e hola ezautuko zittuan.

Agune -Seguru.

Nati: -Ez haiz akordatzen... (penia daukat hika ein eza).

Agurne: -Badihardugula hika. Ez haizen akordatzen, zer?

Nati: -Hi ez haizenan akordatzen harek tximinixia zeukan plantxa harekin?

Agurne: -Bai, honbre! Haura deskuidatzen bahintzanan prasia urtetzen jaonan handik.

Nati: -Hori ba, esaten jonat ba.

Agurne: -Ta erre erropak.

Nati: -Ta ze pena!

Agurne: -Honbre! Lehen gitxi ta.

-Kankanakin joaten ziņaten orduan erromerixara?

Nati: -Nik euki naban.

Agurne: -Nik ez naban euki.

Nati: -Nik euki naban kankana. Gero hola nitzan. Ta soiņokua ba izurrakin, eta kankana almidoiakin plantxau ta harek ba buelua ematen zion, eta haura ondo zainduta.

Agurne: -alegiņa inda.

Agurne Muguruza Alberdi (1935)

Sallobente-Ermuaran auzoko Garagartza baserrian jaio zen. Umetatik baserrian lan egin beharra izan zuen. Gainera, bost ahizpa zirenez, etxeko eta soroko lanak edo abereen zainketa, euren artean banatu behar izaten zituzten lan guztiak. Auzoko eskolan ibili zen. Gero grabatzen ikasi zuen, eta Eibarko lantegi baterako jardun zuen lanean, grabatzen, damaskinatuak egiten. Ezkondu ostean, kalean jarri ziren bizitzen. Nati ahizparekin batera egin zitzaion elkarrizketa.

Toponimia


Toponimoak

Altzatetxetxo [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Arostegiberri [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Belaustegi [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Errezabal [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ibartxiki [baserriak / Azkue (San Roke)]

Kortazar [baserriak / Arriaga]

Morkaikuerreka [Errekak]

Pilarreko zubia [Zubiak]

Upaegi (Upai) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zirardatxikibekoa (Ziarda Txiki Bekoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Ikasturteari bukaera emateko irteera — 1963-07-14

Txitxilibakio — 1988-12

Umeen-deia — 1971

Mugetan (Hasier Etxeberria) — 1989

Ehun galdera, Eibarko AEK — 1992

Elgoibarko elkarteen lehendakariak Alkatearekin — 1975

Lekukotza

elgoibar — Pake _Gartzia Konde Elgoibar (1952)
Gabonetako dantza saioa eta karrozak

—Eta gero hor, Gabonetan...

—A! Klaro, hori... 12 bat urte eukiko nittun. Badaukat argazki bat oso politta, gaiņera. Eta, orduan, Marisol Gurrutxagak –nere lehengusiņa– eta Itziar Garciak –nere lehengusiņa– egiten zuten zortziko bi talde eta ikasten zian hiru dantza: `Artzai buru txuri bi´ kantuan, `Ingurutxua´ eta `Txalo-dantza´ egiten zan, edo `Makil-txiki dantza´. Nik uste dot txaluekin egiten gendula. Edo makillekin, ez dakit seguru. Hiru hoiek. Eta egiten zian ensaiuak elizako sakristiaren atzekaldeko lokal batetan, santuak gordetzen zian armarixuan lokal haretan. Egiten zian... ensaiatzen zian, ba, ez dakit, hillebete edo bi hillebetian. Kriston lana egiten zuten, ze bueno... Nik uste dot ziala zortziko... [...]

Elgoibartarren esanetan


Joxe Gurrutxaga eta bere familia,
Urkiri baserrian, 1930 urte aldera.

Gu guztira hamaika anai-arreba izan gera, eta lo egitteko orduan bi oheko habittaziuak baldin baziran etxian, lau sartzen giņan bakoitzian, gitxienez biņaka.

Markos Arregi Iriondo

Maiorta basarrixan ez genduan atia giltzakin ixten ertetzerakuan, ezta pentsatu ere! Orduan ijitto asko ibiltzen zan, baiņa guk ez genduan iņoiz ixten. Giltz bakarren batzuk egongo ziran orduan. Itxi egitten zan atariko atia, eta gero zakan burdiņ bat hatzaparrakin atia zabaltzeko ibiltzen zana. Burdiņ hori zulo baten sartzen zan. Trankia esaten zitzakon.

Mariano Elustondo Aizpiri

Guk tabernia gendukan San Inazio kalian (gaur egun Trenbide kalia), eta beti egoten zan familixako baten bat bertan. Hala ere, ertetzerakoan beti ibiltzen gendun giltza.

MĒ Rosa Unzueta Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


BAIETZIAN EGON: Creer que sí. –Aurten etxok Barriolak irabaziko pelota txapelketia. –Ba, ni baietzian naja(g)ok, ba!

ERAGIŅ: 1. DIO aditza. Eragin. Idixa ipintzen debe lotuta, atzian harri galanta, ezin badau ere zazta-zazta, eraiņ hantxe: idixana da oso gogorra. 2. Eginarazi. Aditz arazlea: Aditz partizipioa + eragin (=arazi): Akordau eraiņ. / Lagunen bat erun eragiņ.

HAURA: Hirugarren graduko erakuslea: hura. Haura da nere etxia; Ha(r)ako etxe haura erosi dot. Interjekzioetan ere asko erabiltzen da: Haura ...!: Haura zuan bronkia, haura! / Haura jan!

KUMA, kumia: Seaska. Haura zan umia trankilla: illuntzixan ipiņi kuman, eta, ematen zion andriak biberoikaria ero, eta zenbat bider lo!

PASADIZO, pasadizua: 1. Gertaera; pasadizo. Arratek gauza asko gogoratzen dau, pasaizuak eta erozer. 2. Paso. Pasa(d)izian: ondotik pasatzerakoan. Ba, hemen, pasa(d)izian, jende mordua ikusten dot.

TXOTXOLO, txotxolua: Alocado. Necio, pedante. Txotxolua dok hori galanta!

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Asto zurixa allegau: Logurea iritsi. Allau al da asto zurixa, umia? Ikus Txomin(txo) etorri.

Eguzkixa nora, zapixak hara: Komeni denaren arabera jokatu.

Hari batekuak izan: Oso antzekoak izan. Mikel eta Patxi hari batekuak dittuk bixak.

Kukuak jo (norbaiti): Zorte ona izan.

Praketan sartu eziņik ibilli: Estar ufano, orgulloso.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Bataioak
Euskel izena.— Argia, 1933-08-20 | Mirentxu
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Literatura
Olerkiak.— Euzkadi, 1931-07-29 | Aixerixa
Politika - Mendigoizaleak
Mendigoxale jatorrak.— Euzkadi, 1932-07-01 | Atxolin
Erlijioa - Ekitaldiak
Arrate'n.— Argia, 1935-09-15 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala