Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Euskara kalean ikasi zuen

Gurasoak erdaldunak ziren, eta Ferminek euskara kalean ikasi zuen.

-Zure aitta-amak euskaldunak zien?

-Ez dizut ba esaten? Salbatierrakua aitta ta...

-Aittak eitten eben euskeraz?

-Ez.

-Eta amak?

-Ezta.

-Zuek nun ikasi dozue?

-Kalian.

-Kalian, e?

-Ta erderaz baiño lehenao.

-Bai? Orduan euskeraz eitten zan beti, ezta?

-Guk bai behintzat.

-Zuk jaixo ta segidan ikasiko zeben euskeraz baiña etxetik kanpo.

-Klaro, amak-eta ez zekixen eta. Nik bixetara eitten neban gero, erderaz eta euskeraz.

-Orduan hemen erdeldun gutxi egongo zan.

-Erdeldun gutxi? Erdeldunak ointxe geanak edo gehixao igual. Elgoibarkuak.

-Baiña artian be kalian eta mutikuak-eta danak euskeraz.

-Euskeraz asko, bai.

-Zuek anai-arrebok danok ikasi ziñuen euskeraz?

-Danak.

Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923)

Elgoibarren jaio zen. Aita Barrundiako Audikana kontzejukoa, eta ama Aguraingoa zituen. Bost anai-arrebatatik zaharrena zen Fermin. Zortzi urte zituela galdu zuen aita, eta bere bi anai-arrebarekin Elgoibarko babes-etxean hartu zuten. Hamahiru urterekin Ciara makina-erreminta lantegian hasi zen lanean. Hamaika urte Ciaran eginda, Sigmara joan eta bertan jardun zuen jubilatu arte. Pilota eta futbol zalea zen; Elgoibar futbol taldeko atezaina izan zen, baina pilotari profesional bihurtu zenean utzi behar izan zion futbolari. Barakaldon 1944. urtean debuta egin eta hemeretzi urtez jokatu zuen profesional mailan, lantegiko lana alde batera utzi gabe. Elgoibarko Anjelita Alzibarrekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Adozarberri (Aozarberri) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Antonio Arrillaga kalea [Kaleak eta plazak]

Arteondo [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bertutesoroberri (Bertosoberri) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ferrerias kalea [Kaleak eta plazak]

Irunagasoro (Irunaso) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Lerun [Industrialdeak]

Olasoberri [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

San Lorentzo etxea [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Urkaregikurutzea [baserriak / Aiastia (San Migel)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Txalupa - Elgoibarko Ikastolako aldizkaria — 1979

Sasiletratu baten ziria — 1973

Eskutitza — 1970

Sala de fiestas Gautxori

Ehun galdera, Eibarko AEK — 1992

Ikastola hiztegia

Lekukotza

elgoibar — Joseba _Konde Zubiaurre Elgoibar (1954)
Eskola Profesionaleko lehenengo euskarazko klaseak; programazio-lengoaiak euskaratzen

—Mekanikara bueltauta, nere lankidiak, euskerazko adarrian, bazauden. Karlos Ansola. Horrek ematen zaban matematika finanzierua. Nik kontabilidadia ematen naban bezela. Gero Mariasun etorriko zan, baiña uste dot beranduau dala.

—Orduan hasi ziñan lehenengua euskeraz emoten...

—Kontabilidadia bai. Eta hau, Karlos, bestia.

—Bixok. Zuek izan ziñazien...

—Bai.

—... Mekanikan euskeraz zeozer emoten hasi zian lehenenguak.

—Bai. Baiña copyright-a ez daukat, e! Ez dakit seguru-seguru, baiña baietzian nao. Eta horrek zian 5 urte; orduan, jun giñan urtetik urtera. Hasi giñan “preparatorio” eta 5.enera allegau giñan. Preparatorio zien... [...]

Elgoibartarren esanetan


Joan den mendearen hasieratik hona,
gure herrian izan dira antzerki talde afizionatuak.

Odeoira zartzuelak, antzerkixak... etortzen ziran. Ondo zaguan Odeoia. Antzerkira ere juten giñan, batez ere, musikia zaguanian. Kantante batzuk ere etortzen ziran.

José Gurrutxaga Ondartza

Odeoira juten ziran antzerki-konpañiak ikustera juten giñan. Antzerki obra haretatik goguan daukadaz «Las chicas del tren» eta «La tabernera del puerto». Gizona eta bixok normalian Odeón zinera juten giñan, han antzerkixak jartzen zittuelako. Antzerkixa berdin etortzen zan eguastenian edo domekan.

Teresa Aginaga Madariaga

«Las Chicas del Tren» ere egon nitzan ikusten. Oiñ hori ez da ezer, baiña orduan ba... 1950eko hamarkadan izan zan hori, Odeón zinia inaugurau zanian edo. Nahiko egun izan zan karteleran, eta danetan toperaiño beteta. Umieri ez ziuen sartzen lagako, baiña herriko nagusi guztixak hantxe izango giñan. Espektakulua! Ba artista onak ziran, emakume edarrak....

Ramon Maiztegi Iriarte

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ALDATZ, aldatza: Cuesta, pendiente. Ehun da berrogeta hamar bat metro ero egongo ziran, oindiokan zera zauan, oindiokan aldatz goria.

BILDOTS, bildotsa: Cordero. Arkumia ere bai.

EZ EZIK: Emendiozko perpausak egiteko partikula. Pako ez ezik, Karmen ere etorri dok.

JAKIÑA!: –Zu San Bartolomietan kalian bai, ezta? –Bai, jakiña! Ferixara ta.

MESANOTXE, mesanotxia: Mesilla de noche.

SAN BIZENTE EGUNA: Urtarrilaren 22a. San Bizente hotza, negua(re)n bihotza. Meza ematen da egun horretan San Rokeko baselizan.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Arantzarik gabeko arrosarik ez egon: Ikus Aldapa(rik) gabeko laurik ez egon.

Daukanak eta ez daukanak (esan, etara, ...): Denetarik (atera, esan...). Baiña euren borondatez eitxen debe; idixa ez, idixa obligau eitxen debe, han lotuta ipiñi eta aida, daukanak eta eztaukanak etara, baiña bestia borondatekua da.

Gosiantzako ogi sikurik ez egon: Gose denak edozer jango lukeela adierazteko erabiltzen da. Gosiantzako etxa(g)ok ogi sikurik.

Kanpuan uso, etxian otso: Etxekoei ez hainbeste, baina kanpokoei ondo egin ezinik dabiltzanengatik esateko. Berdintsu hau: Kanpolarrosia izan.

Pikutara bialdu: Mandar a freir espárragos. Ikus Atzetik hartzera bialdu.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Lana
Langile-erakusketa-ikastoleak.— Euzkadi, 1932-10-08 | Aixerixa
Kirola - Herri kirolak
Iri indarketa.— El Día, 1931-12-15 | Aixerixa
Kultura - Musika
Politika - Ekitaldiak
Erlijioa - Kongregazioak
Luistarrak.— El Día, 1931-01-23 | Ixaka


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala