Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Azpeitiko plazara, oilasko eta arrautzekin

Azpeitiko plazara joaten ziren oilaskoak eta arrautzak saltzera. Berdurak eta gaztak etxerako izaten ziren, lagun asko baitziren. Elisabethen amona joan ohi zen plazara; behin amonak asto batekin izan zuen gorabehera kontatzen du.

- Gaztaiok eta saltzeko zittueiņok, Azkoittiko plazara, edo...

- Ez, geuk jaten giņzen, asko ber gendun urtin halako famelixa haundixak.

- Saldu apenas itten zebein?

- Asko ez saldu gaztaia.

- Eta etxeko gauzarik plazara eruten ziņuein?

- Bai. Oillaskuk eta arrautzak eta bueno!

- Nungo plazara, Azkoittira?

- Aizpeitira.

- Bai. Aizpeitira juten zan orduan jente dana. Bueno! Akordatzen zat bat, behin, bi-hiru asto eongo zien baiņa norabaittera ezkutauta jango bazeben zeoze biziko bazian. Atara berko zien ta billau ez!

- Astuak?

- Astuak ta ez zeuela astoik eta han ingurun bazebillela bat. Ekarri ta harekin jun zan gure amama difuntia azokara ta bueltan ix-ixa etxera aillegauan traste zahar danak bota ez dioz ba? Zenbat holako!

- Astuak berak?

- Bai, hezi beia izengo zan ta, hoixe! Jaso in bihar apurtu ez zienak eta, bale!

- Ta oillaskuak eta beste zer, berduraik edo frutaik edo eruaten zebein?

- Ez, berduraik eta ez. Oillaskuak eta arrautzak eta. Eske, berduria etxin jaten zan. Azak eta baba beltzak eta sailla einda baiņa hainbeste lagunek...

- Bai bai.

- Urtien pare bat txarri baiņa egunero jan ber izeten da zeoze, e?

Elisabeth Aranberri Etxaniz (1936)

Azkoitiko Urrategi auzoko Koategi baserrian jaio zen. Bederatzi anai-arrebatatik hirugarrena izan zen. Aita etxekoa eta ama Aizpurutxoko Aituondo baserrikoa zen. Auzoko baserri batera maistra bat ekarri zuten senide baten bidez eta baserri horretan bi etxetako umeek jaso zituzten eskolak, tartean Elisabeth. Ezkondu aurretik, sukaldean ikastera joan zen Azkoitiko Olaberri tabernara. Bizi guztia eman du baserrian, ardi, ganadu, soroko eta azoka lanetan. Lizundiatxabola baserrira ezkondu zen, etxeko Jose Inazio Juaristirekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Adozarberri (Aozarberri) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Antonio Arrillaga kalea [Kaleak eta plazak]

Arteondo [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bertutesoroberri (Bertosoberri) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ferrerias kalea [Kaleak eta plazak]

Irunagasoro (Irunaso) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Lerun [Industrialdeak]

Olasoberri [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

San Lorentzo etxea [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Urkaregikurutzea [baserriak / Aiastia (San Migel)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Cuadernos de vascuence hablado — 1968

Bernabek sortutako materiala euskara praktikatzeko

Mitxitxu Ta Mitxita — 1969

Jaialdia - Ongarri — 1959

Eskutitza — 1970

Ikastola hiztegia

Lekukotza

getaria — Andres _Alberdi Gorostiaga Getaria (1950)
Elgoibarkoa institutu "pilotua"; hizkuntza-ereduak

Hor Elgoibarko institutuak, gaiņera, suertia izan zuen. Garaitsu horretan, 79an, sortu zan hemen artian ez Eusko Jaurlaritza baizik eta Consejo General eztakit-zer –holako izen bat zuan– eta horrekin batera hasi zan “euskal” ikuspuntutik eskolak eta institutuak montatzen. Eta hemen bi pertsona ibili ziran nahiko fuerte, apustua egin zuten Donostia aldian honeako, eta izan ziran Mari Karmen Altzueta eta Xabier Mauleon. Eta habek ez dakit berez ze entidade administratibo –ze izen– jarri zioten, baiņa Gipuzkoan Elgoibarko, Hondarribiko eta Hernaniko institutuak nolabait ere “instituto piloto” modura izendatu zituzten. [...]

Elgoibartarren esanetan


Aiastia (San Migel) auzoan hartutako irudia,
1935 urtean.

Dutxarik ez zaguan etxian: atarixan egoten zan aska haundi bat eta hantxe ibiltzen giņan danak sartuta... eta horixe zan gure dutxia. Ura bazaguan etxian ere, baiņa hara juaten giņan. Hotza egitxen zabanian, ez giņan han sartzen. Neguan, koziņan berotzen gendun ura, eta harekin arreglatzen giņan.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Dutxarik orduan ez zaguan, baiņa nik kontauko dizut nere lehenengo dutxia nun hartu naban. Uda baten nere amaren ahizpa bat Argentinatik etorri zan hona. Lehen izaten zan... erropia garbitzeko egosi egitxen zan eta egosteko lixibia erabiltzen zeben. Eta gure etxian zaguan harrizko zulo bat eta han ipintzen zan gaiņian barrika txiki bat erropaz beteta, sare baten barruan, eta hari ura, erramua, sutako hautsa... bota eta erropia han egosi eta gero, errekan edo askan aklaratzen zan. Gero egoten zan leun, leun, leuna erropia. Eta nik nere lehenengo dutxia zulo haretan hartu naban. Eta tiak baldiakin ura bota eta holaxe hartu naban. Zapatu gabetan, aste osua lanian egon eta gero, mutill kuadrillia errekan baiņatzen giņan garbitzeko.

Markos Arregi Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


APAPA (JUAN / ERTEN): Haur. Pasiora joan.

DERREPENTE: Berehala. Berrogei bat milloi tokau ezkero, ba, neuk pentsauko (do)t, baiņa derrepente gastauko neuke.

GAUILL, gauilla: Gaubeila. Hildako bat beilatzen ematen den gaua.

KANPOSANTU, kanposantua: Hilerria. Kanposantua etxe honek Altzolan dauka.

NEURTU: ikus ALTU, LUZE eta ZABAL sarrerak. Medir.

TAS-TAS EGIŅ: Haur. Jo.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Atxurra harrapau: Mozkortu.

Esku batekin hartu, eta bestiakin eman: Asko irabazi, baina asko gastatzen duenari esaten zaio: esku batekin asko hartzen du, baina beste eskutik asko joaten zaio.

Hillik motzena eta luziena, febrerua: Laburrena bada ere, luzeena egiten delako, neguko eguraldi gogorragatik.

Larre motzian ohittu: Gutxirekin moldatzera ohituak direnengatik esaten da. Hori gaztetan larre motzian ohittuta dagok, eta langille fiņa dok!

Santu ez egon: Ondo ez egon; ondoezik egon. Normalean, errepikatuta: ez nago santu-santu. Katoliko ez egon ere bai.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Lana
Biargin izparrak.— Euzkadi, 1933-01-08 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Antzerkia
Politika - Mendigoizaleak
Mendigoxaliak.— Euzkadi, 1931-08-12 | Atxolin
Erlijioa - Ekitaldiak
Gazteiz'era.— Argia, 1934-09-16 | Mirentxu


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala