Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Bertso pupurria

Fermin Galan eta Angel Garcia Hernandez militar errepublikazaleen ohorezko bi bertso kantatu ditu gorago. Orain bertso berriak gogoratu zaizkio. Beste multzo batzuetakoak izan daitezkeenak ere gehitu ditu.

Bi kapitanen pasadizua

bihar det adieraztia,

Garcia Hernandez esposatua

Galan zan mutil gaztia,

gurasueri kostatzen zaie

seme ederrak haztia,

gero hola tiroz hillazi

hori da gauza tristia.

***

Xoxo beltz hori egunen baten

jaio zan gari tartian,

kaltia franko egin du horrek

Espaiņiako partian,

ez det uste nik izandu dala

guziontzako kaltian,

alkarrengana gorrotu gabe

ondo konpondu gaitian.

Errege edo morroi beltz hori

egiņa dute bialdu

berrogeta bost urte inguruan

hemen ein degu mantendu,

aspaldi samar batzuen partetik

egin degu ba guk saldu,

berriz honutza agertzen bada

ez aterikan zabaldu.

Oandiokan ez omen dago

jentia ondo aseta,

ez dakianik baldin badago

zabalduko nik gazeta,

urtian zazpi milloi inguru

eramana du soldata,

hala ere ez da gizendu

kasta txarrekua da ta.

(...)

Horren tartian gehixago ere

badaude gizon gaiztuak

Hori pixka bat [...]

izan balitzaz prestuak.

Luziferreren eskolan daude

ondo estudiatuak,

modu horako negoziuan

dabiltza aberastuak.

Aitona zahar bat hoien tartian

ez dago oso zuzena,

beste gauzarik geldi uztiak

emon omen dio pena,

modu horretan betia dauka

diruakin almazena,

izenik ez det esango baina

hanka bat dauka herrena.

Maria Ormaetxea Iņarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Altzolaberazeta [baserriak / Altzola]

Arraitzagatxabola [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Beoain (Bioin) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Errotatxo (Errotatxogoikoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Iņigez Karkizao kalea [Kaleak eta plazak]

Kurutzeta [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Musillo [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Sagasti [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Uparitzagabekoa [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zubiaurre [baserriak / Arriaga]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Gabon kantak — 1965-12

Txitxilibakio — 1987-12

Txitxilibakio — 1986-12

Lurgabe / CDa eta diska — 1969

Ongarri - 1959ko estatutuak — 1959

Txitxilibakio — 1988-12

Lekukotza

elgoibar — Itziar _Ajuria Garate Elgoibar (1924-2023)
Aita batzokiko lehendakari

—Eta ze rekuerdo daukazu, zela etorri zien nazionalok edo gorrixok?

—O, bai, bai, gu gorrixak giņen eta eurak zian nazionalak; eta bueno, auskalo, zer ez. Ba arratsaldeko bostak aldian edo seirak aldian edo... Horrek Felixek esango dizuz hobeto baiņa. Gero aitta, aitta zan batzokiko lehendakarixa zan.

—Kontxo...!

—Nere aitta orduan. Bilbora errekadista juten zan. Itxuria hemen lana eskaxtu edo in zanian ni umia nitzala Bilbora errekadista hasi zan. Eta lehendakarixa zan, beti batzokixan sartuta. Gure amak esaten zeban: "Baiņa etxakiņat zer daukan horrek batzokixan, beti han dao". Klaro, Bilbotik etorri, afaldu justu-justu ta batzokira. Eta gero ba eon zan jun edo ez jun bestaldera, Bizkai aldera. [...]

Elgoibartarren esanetan


Garate baserriko Rosa Maria, Maria Angeles
eta Maria Luisa Mugerza ahizpak, Iņaxio Alonso eta
Joxe Mari Mugerza, Foruen plazan, ganadu feria batean lortutako sariekin.

Beti gustau izan jata trikitixa, eta hamasei urterekin hasi nitzan erromerixetara juaten panderuakin... Lehenengoz, Kurutzeta basarrixan jo naban Katalotzakin. Ordutik, Elgoibar eta inguruetako erromerixa askotan ibilli naiz, baiņa panderua jotziagaittik ez naban ezer kobratzen. Soiņujoliak, berriz, bai. Leku batzuk aittatziarren, Madarixa, Sallobente, Loiola edo Arrate bezelako erromerixetan ibilli izan naiz panderuakin. Entzundakuakin ikasi dot dakitxen apurra, eta batere entsaiau gabe juaten nitzan jotzera Katalotzakin. Alkar oso ondo ezagutzen gendun, eta ez zauan entsaiau beharrik... Oingo erromerixak diferentiak dira. Lehen bi edo hiru ordutan egoten zan soiņujolia eta illuntzen hasten zanian, jaixa amaittu egitten zan. Oin, berriz, illuntzen danian hasten dira erromerixak.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga

San Isidro egunian Madarixan egoten zan erromerixia. Hiru eguneko jaixak izaten ziran. Orduan, Azkoittixan eta Azpeittixan ez zeben lagatzen agarraua dantzatzen; abadiak ez zaben lagatzen. Eta errespetatzen ez bazaben, egoten ziran Guardia Zibillak, parejia, eta ikusten bazaben agarraua dantzatzen soiņua geldittu egitten zeben. Azkoittixan Ģel dulce meneoģ esaten zaben emakumiak heldutakuari. Horregaittik Azkoittiarrak eta San Lorentzoko erromerixara etortzen ziran, agarrauan dantza eitteko. Akabo bestela!.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Kamiņerokuan egitxen ziran erromeriiak famosuak ziran. Uda aldian egitxen ziran. Hasieran herriko jendia juaten zan, baiņa gero Guardia Zibill asko sartzen hasi ziran. Eta nola euskeraz egitxen zan dana, Guardia Zibillak beti gaiņian. Lotsagarrixa zan. Nerekin sekula ez dira sartu, baiņa....

Ramon Maiztegi Iriarte

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


APENAS: Apenas. Espaņolak zi(r)an. Zaragozakua bata; bestia, eztakitt nungua zan. Espaņolak. Eta apenas eitten zaben frantsesez.

DESAPAREZI(D)U: DA aditza. Desaparecer. Lau zulo, baiņa oin dezapareziuta daure bestiak. Ya behia jota ero… Ya nun dauren etxako antzematen.

GAZTA, gaztaia: Lgart. Ironikoki, burua.

KAPAZ IZAN: Gai izan. Ikus Gauza izan.

NOBIXA, nobixia: Andregaia. Laga’ik nobixia. Beste bost bat urtian laga’ik. Berakin hasteko gero, e!

TERRIBLE, terriblia: Izugarria. Interjekzioetan asko erabiltzen da. Terriblia dok gure Jabier, e! –Bai, bai, alper hutsa dok!

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Beria egiņ: Salirse con la suya. Atzenian, ibilli-ibilli ein, eta beria ein juan Joxek.

Garizumia baiņo luziagua izan: Oso luzea (altua) den pertsonari esan ohi zaio.

Jai euki (egon): Zer eginik ez izan. Horrekin jai dagok.

Nahikua / nahiko lan! Zela ferixa haundixak diran horrek, eta zela karabanak dauren, zapaturako allegatzen nahikua lan daukat. Holaxe dira kontuak. Nahikua euki ere bai. Nahikua jakak horrek beriakin, eta laga'ik pakian!

Txomin(txo) etorri: Logurea etorri, haurren hizkeran. Ikus Asto zurixa allegau.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Irakaskuntza
«Poxpolin».— Euzkadi, 1935-12-08 | Aixerixa, Mirentxu
Kirola - Mendia
Mendigoizale saritua.— Argia, 1935-04-14 | Ixaka, Aberri
Kultura - Musika
Eusko Abesbatza.— Argia, 1935-11-10 | Mirentxu, Egi Luze
Politika - Hauteskundeak
Auteskundiak.— El Día, 1931-07-02 | Ixaka
Erlijioa - Jaiak
Animen eguna.— Euzkadi, 1932-11-09 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala