Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Ikatza nola egin

Ikatza nola egin zuten.

- Ta zela eitten zenduen ikatza?

- E?

- Zelan eitten zenduen ikatza? Zelan?

- Iketza? Iketza eitten zan ba, xehetu, piñuek, zerak, egur haundixek edo, ta zehetu ta txondorra ein, gero tapau, hortako opiziala bihar zan, guk ez gendun balio baiña hari lagundu eitten jakon. Ta opiziala zauan ta opiziala gaiñera hirurogeta hamar urte eukiko zittuen ta harek gogor eitten zaban. Eta erre tximinixia ere bai. Gabian ohera jundakuan kamastrua ipinitta zaukan ta haren eztul hotsa ere [?]. Baiña lana gogor eitten zaban harek. Bai. Ba orduan, orduan hortantxe dedikatzen zien asko ta...

- A bai? Asko?

- Bai. Artian banaka asko. Pagua ta pagaburua ta asko artian.

- Eta hamen ingurukuak?

- Bai. Zer, haura obrerua? Bertan auzokua zan.

- Auzokua.

- Auzokua bai. Ha gizon zahar bat gizajua. Harek hau palta ta? Holaxe.

Agustin Gurrutxaga Garate (1917)

Aiastia (San Migel) auzoko Berdezkunde baserrian jaioa. Aita ere bertakoa zen. Bertan bizi izan da beti. Emaztea Markina Etxebarrikoa. Gerra garaian bakarrik irten zen baserritik. Hiru urte egin zituen nazionalekin.

Toponimia


Toponimoak

Aiastiberri (Aiztibekoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Apatrizbekoa [baserriak / Arriaga]

Aurretxea [baserriak / Altzola]

Deba kalea [Kaleak eta plazak]

Garate [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Jauregi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lizundiatxabola [baserriak / Arriaga]

Olazarreta (desagertua) [baserriak / Urruzuno]

Santa Klara [Kaleko auzoak]

Urreatxabola [baserriak / Arriaga]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Xalupa

Eusko ami (Iberotar Ebangelista) — 1958

Gabon kantak — 1965-12

Estatua baten historia (Hasier Etxeberria) — 1988

Hitzaldia euskaraz - Ongarri — 1972

Ikas — 1959-10

Lekukotza

elgoibar — Pello _Arrieta Soraiz Elgoibar (1950)
Etxe euskalduna erdaldundu eta berriz euskaldundu

—Euskeraz eingo zenduen.

—Bueno, euskerarena aipatuko dot ondoren, baiña, bueno, txikitan eta bizitzako lehenengo urteetan euskera zan nagusi gure etxian. Gure etxian euskeraz hitz egiten zan. Baiña arrebak… kalia zihero erdalduna zen, eskola erdalduna zen, eliza erdalduna zen, kuadrillak erdaldunak zian. Eta, orduan, poliki-poliki erdal mundu hori, erdal hizkuntza hori gure etxian ere sartzen hasi zan. Eta gurasoak ahalegina egin arren ez gendun lortzen erabat etxia euskaldun izatia, nahiz eta saritu edo zigortu. Baiña... Azkenian kalia zan ufala, uholde haundi bat bezela, eta eraman gintuzten aurretik danok. Ezta? Dena den, nik usten dot mantendu gendula neurri batian euskera. [...]

Elgoibartarren esanetan


Herri kirolen erakustaldia, Tomas Zubizarreta
mediku jaunari egindako omenaldian. 1948 urtea.

Nazio maillako epaille izan nitzan idi-probetan. Herri Kiroletako Gipuzkuako Federaziotik idi-probetara, aizkora txapelketetara... bidaltzen giñuezen. Gogoratzen naiz, behiñ, Azpeittixan, aizkora txapelketa batian, ez niñula parte-hartzaille batek gogobetetzen. Horregatik, honako hau esan nion: «Aizu, ez badozu gogorrago lan egitten probatik kanpo laga biharko zaittut. Eta neure buruari esaten nion: «Honek kaskarreko bat ematen baditt, K.O. lagako nau! Orduan erabaki naban ez nitzala iñungo probatan berriz ere epaille izango. Gauzak gaizki juan leikezela ikusi naban, eta harezkeroztik, ez naban harekin zerikusirik izan nahi. Tongo ugari izaten zan proba haretan; azpijoko asko izaten zan. Idi-probetan, adibidez, likidoren bat botatzen zeben harrixak juan bihar zaban lurraren gaiñian, azkarrago juateko, edo ez korritzeko. Sasoi hartan oso iruzurgilliak izaten ziran. Honelako gauzak goizaldian edo gabian egitten zittuen.

José Gurrutxaga Ondartza

Emakumiak ez zaben batere kirolik egitten, ezta pentsau Garai hartako pentsamoldia oso desberdiña zan, eta rak batzuek izan ezik, emakumiak ez zaben kirolik egitten. Gaur gozamena da.

José Gurrutxaga Ondartza

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARMUZAU: DU aditza. Desayunar. Gosaldu ere bai. Eta hotelian trankill jan, goizian lo ein nahi dogun arte, jaiki, armuzau, gero pasiara bat eiñ, …

DISPARATE, disparatia: Gero, ba, berba batzuk, disparatiak esanez kontestau eta eitte(n) genduan.

GOI, goixa: Goixari eutsi: Animo! Eutsi goixari, motell! Pasauko jak eta ratxa txar hau!

KATONA: Kristau-ikasbidea. Eskolan, ba, katona ikixten gendun gehixena.

OKARAN, okarana: Ciruela.

TRISTURA, tristuria: Barruko tristuria: Tripetako tristura.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aidian irabazi (partidua): Partidua oso erraz irabazi denean esan ohi da. Aidian irabazi jauat pelota-partidua anaixari.

Blai egiñ: Guztiz busti.

Goixan-behian jardun (eurixa): Euria gogotik jardun. Ikus Bota ahala jardun.

Juiziua galdu: Ikus Burua galdu.

Ondo eta azkar, usuak hegan: Gauzak, ondo egitekotan, patxadaz egin behar direla adierazteko.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Heriotzak
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Dantza
Ezpata-dantzariak eta arri jasotzia.— El Día, 1931-08-04 | Aixerixa
Politika - Udala
Uri batzar berria.— El Día, 1931-05-12 | Euzko langile bat
Erlijioa - Kongregazioak
Koldobikatarrak.— Euzkadi, 1931-06-25 | Atxolin


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala