Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Laiaketan gazte-gaztetatik bi lagunen erdian jarrita

14 urterekin laian lanean hasi zen. Hiruzpalau lagunek elkarrekin egiten zuten laian, gazteenak erdian jarrita. Soro barrenetik lurra jasotzen ere ibilitakoa da.

-Laixetan ere bai, hamalau urtekin laixetan eta.

-Ibilitta zaz laixetan?

-Laixetan? Bueno, zenbat bidar ibilitta!

-Baina ez zeunken goldarik edo?

-Goldia bai egoten zan baiņa, ze esango dizut ba... Nabua, nabua kastauaz lurra geratzen zan eta goldaketarako gitxi ta. Nabua kastauaz, kastauaz lurra laixatu eitten genduan. Ta laixetan ni ere hantxe txikixa, gaztia izen arren erdixan ipiņitta. Ezkiņetan ez, baiņa erdixan erreztxuao ibiltzen zan; han ipiņi ta hantxe.

-Osea, hiru ibiltzen zinen?

-Ba lau, hiru-lau, holaxe. Baiņa ni neska koxkorra ta hantxe.

-Horrek ekiņaldi luziak izango zien, ezta, laixan.

-Bai. Lurrai buelta eman bihar zakonian eta esportzua jo bihar izaten zan han edarra.

-Bigarrena zan laixetan...

-Laixetan ni asko eindakua naiz laixetan. Auzolanera ere junda ere bai. Auzolanian, auzuan. Koiņata geunkan hor beheko basarri batera ezkonduta, ta hara junda ta. Hor Arane, zuk esan dozun Pedron etxian lurra jasotzen ere bai zestuakin.

-Soro barrenetik.

-Bai soo barrenetik guenera ibilitta gaure.

Josefa Gabilondo Agirregomezkorta (1920)

Idotorbe (San Pedro) auzoko Egigurentxiki ("Eguentxiki") baserrian jaio zen. Bost anai-arrebatatik laugarrena izan zen. Aita etxekoa eta ama auzoko Aubia (Aubixa) baserrikoa zen. Bederatzitik 13 urtera arte auzoko eskolan ikasi zuen. Gero, kalera joan zen josten ikastera. Gerran anaia bat eta aita galdu zituen, eta honen ondorioz ama ere hil egin zitzaion. Baserrian bizi izan da beti. Urtetan, egunero joaten zen kalera esnea saltzera. Armueta baserrira ezkondu zen etxeko Antonio Arrizabalagarekin.

Toponimia


Toponimoak

Aita Agirre plaza [Kaleak eta plazak]

Apatrizerrota [baserriak / Arriaga]

Autonomia kalea [Kaleak eta plazak]

Egia (Egi) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Gazteluerreka [Errekak]

Jibraltar [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lorigorta (desagertua) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Oleta [baserriak / Arriaga]

Santsongoa [baserriak / Azkue (San Roke)]

Urruzunoandi [baserriak / Urruzuno]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Txitxilibakio — 1989-03

Bernabe Mujikaren koadernoa — 1960-09-28

Xabiertxo — 1970

Umeen-deia — 1971

Estudios de sintaxis vasca (Luis Villasante) — 1978

Ongarri - 1959ko estatutuak — 1959

Lekukotza

elgoibar — Ana _Castilla Molin Elgoibar (1958)
Urasandiko eskola A eredutik B eredura aldatzeko prozesua

—Ta gero, horretaz aparte, pues, hori, ikusten genuen zer indarra hartzen ari zen euskera eta ikusterakoan zer indarra hartzen ari zen, eskolak berak beraren planteamentua egin behar izan zuen. Orduan, A eredutik lehenengo pausua izan zen B eredua eskatzia. Horrek suposatzen zuen plantillatikan hainbat plaza perfilatzen zirela euskera... Orduan, horrek suposatzen zuen zeuden irakasleen artean beste toki batera jun beharko zirela. Hori ez da inoren gustokoa, baina, klaro, mahai gainean jarri behar dituzu gauza guztiak. Aurrera jarraitzea nahi badegu, gure aldetikan ere jarri behar degu. Orduan, hasi giņen hortikan. Klaro, geundenon artean ere euskera ez genuen menperatzen. [...]

Elgoibartarren esanetan


Herri kirolen erakustaldia, Tomas Zubizarreta
mediku jaunari egindako omenaldian. 1948 urtea.

Nazio maillako epaille izan nitzan idi-probetan. Herri Kiroletako Gipuzkuako Federaziotik idi-probetara, aizkora txapelketetara... bidaltzen giņuezen. Gogoratzen naiz, behiņ, Azpeittixan, aizkora txapelketa batian, ez niņula parte-hartzaille batek gogobetetzen. Horregatik, honako hau esan nion: ĢAizu, ez badozu gogorrago lan egitten probatik kanpo laga biharko zaittut. Eta neure buruari esaten nion: ĢHonek kaskarreko bat ematen baditt, K.O. lagako nau! Orduan erabaki naban ez nitzala iņungo probatan berriz ere epaille izango. Gauzak gaizki juan leikezela ikusi naban, eta harezkeroztik, ez naban harekin zerikusirik izan nahi. Tongo ugari izaten zan proba haretan; azpijoko asko izaten zan. Idi-probetan, adibidez, likidoren bat botatzen zeben harrixak juan bihar zaban lurraren gaiņian, azkarrago juateko, edo ez korritzeko. Sasoi hartan oso iruzurgilliak izaten ziran. Honelako gauzak goizaldian edo gabian egitten zittuen.

José Gurrutxaga Ondartza

Emakumiak ez zaben batere kirolik egitten, ezta pentsau Garai hartako pentsamoldia oso desberdiņa zan, eta rak batzuek izan ezik, emakumiak ez zaben kirolik egitten. Gaur gozamena da.

José Gurrutxaga Ondartza

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARREGLAU: DU aditza. Arreglarse. Eta, gaiņera, jatekua ere diperentia geratzen da pixkat, eta etxian hobeto arreglatzen naiz.

DROGOSO, drogosua: Istiluzalea.

GOLFERIXA, golferixia: Golferia. Golferixan besterik etxakik gure aittak.

KE APROBETXE!: On egin eta On egin dizu(e)la bezala erabiltzen da.

ON BIHARREZ: Ik. Hobe biharrez. Con la mejor intenciķn.

TTIRRI-TTARRA: Onomat. Larogeta hamar urtekin, hor dabil gure Inazio, ttirri-ttarra.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Artaburua baiņo buru haundixagua euki: Buruhandia denagatik esan ohi da.

Egixa biribilla izan: Benetako egia.

Hamaika holako ikusteko jaixuak gara!: Gauza benetan arraroak, harrigarriak ikusten direnean erabiltzen da.

Kitto: ... eta kitto!: Gauza bati amaiera behin betikoa emateko esaten da. Ari dittuk pixkat ihartzen, eta ihartzen diranian, danak jaurtiko jaittuat, eta kitto!

Potrojorran egon: Lanik egin gabe, gora begira dagoenagatik esaten da, kukuari begira dagoenagatik.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Heriotzak
Izpar-beltza.— Euzkadi, 1936-04-05 | Aixerixa
Kirola - Lasterketak
Laisterkariak.— Argia, 1935-09-29 | Aixerixa, Mirentxu
Kultura - Zinema
Euzkadi.— El Día, 1934-01-13 | Aixerixa
Politika - Hauteskundeak
Erlijioa - Ekitaldiak
Eleikizunak.— El Día, 1933-12-02 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala