Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Bertso pupurria

Fermin Galan eta Angel Garcia Hernandez militar errepublikazaleen ohorezko bi bertso kantatu ditu gorago. Orain bertso berriak gogoratu zaizkio. Beste multzo batzuetakoak izan daitezkeenak ere gehitu ditu.

Bi kapitanen pasadizua

bihar det adieraztia,

Garcia Hernandez esposatua

Galan zan mutil gaztia,

gurasueri kostatzen zaie

seme ederrak haztia,

gero hola tiroz hillazi

hori da gauza tristia.

***

Xoxo beltz hori egunen baten

jaio zan gari tartian,

kaltia franko egin du horrek

Espaiñiako partian,

ez det uste nik izandu dala

guziontzako kaltian,

alkarrengana gorrotu gabe

ondo konpondu gaitian.

Errege edo morroi beltz hori

egiña dute bialdu

berrogeta bost urte inguruan

hemen ein degu mantendu,

aspaldi samar batzuen partetik

egin degu ba guk saldu,

berriz honutza agertzen bada

ez aterikan zabaldu.

Oandiokan ez omen dago

jentia ondo aseta,

ez dakianik baldin badago

zabalduko nik gazeta,

urtian zazpi milloi inguru

eramana du soldata,

hala ere ez da gizendu

kasta txarrekua da ta.

(...)

Horren tartian gehixago ere

badaude gizon gaiztuak

Hori pixka bat [...]

izan balitzaz prestuak.

Luziferreren eskolan daude

ondo estudiatuak,

modu horako negoziuan

dabiltza aberastuak.

Aitona zahar bat hoien tartian

ez dago oso zuzena,

beste gauzarik geldi uztiak

emon omen dio pena,

modu horretan betia dauka

diruakin almazena,

izenik ez det esango baina

hanka bat dauka herrena.

Maria Ormaetxea Iñarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aiastiberri (Aiztibekoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Apatrizbekoa [baserriak / Arriaga]

Aurretxea [baserriak / Altzola]

Deba kalea [Kaleak eta plazak]

Garate [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Jauregi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lizundiatxabola [baserriak / Arriaga]

Olazarreta (desagertua) [baserriak / Urruzuno]

Santa Klara [Kaleko auzoak]

Urreatxabola [baserriak / Arriaga]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Bernabek sortutako materiala euskara praktikatzeko

Trinitateetako umeen danborrada — 1975

Alajaineta (Hasier Etxeberria) — 1989

Ikastola hiztegia

Atxo gaxoa — 1969

Gazte asanblada eta gaztetxea (3 kartel)

Lekukotza

elgoibar — Itziar _Ajuria Garate Elgoibar (1924-2023)
Gerragatik eskola urte bat galdu

—Zenbat urte eskola aurrian?

—Seirekin uste dot ateratzen giñala. Bai.

—Gero ya haundixen eskolara?

—Gero goixan zerian, hor oin Padre Agirre da baiña behian zeuden parbuluak eta goixan lelengo mailla edo, hamalau urte arte. Gero guk galdu gendun, hamahirutik hamalaura galdu gendun gerriagatik urtebete, kurso bat. Eta gero utzi ziguten guri hamabost urte arte. Urte haura galdu gendulako gu egon giñan hamabost urte arte.

—Eta orduan zuk justo hamabi urte gerria hasi zanian.

—Bai, hamabi urte. [...]

Elgoibartarren esanetan


Morkaiko mendiko gutunontziaren inaugurazioa. 1944 urtea.

Donantes de Sangre, Cooperativa Elgoibarresa, Morkaiko Mendizale Taldea eta Gure Bide elkarteko sortzaillietako bat izan naiz. Baiña guzti horretatik poz gehixen eman didana igual Donantes de Sangre izan da, «humanitariamente» behintzat. 40 urtian egon naiz presidente Donantes de Sangre elkartian. Gure Biden ere 50 urte pasa dittut sozio... Bestalde, Club Deportivo Elgoibarren 10 urte egon nitzan direktibo; 16 urterekin hasi nitzan eta 26rekin laga. Orduan Don Tomás Zubizarreta medikua zan C.D. Elgoibarko presidentea. José Rezola ere izan zan orduantxe. Gero Morkaiko sortu gendun. Lehen Club Deportivo Eibarren geundezen, nola Elgoibarren ez zaguan... eta beti esaten gendun guk: «Horrenbeste kapazidade badakagu guk, ba!». Jose Mari Etxaniz eta Joxe Luis Eizagirre (medikuaren semia) orduan juntau giñan eta... hartu papelak, eibartarrekin alkartu eta... nola orduan mendixa politikia zan, jun giñan gobernadoriana eta esan giñon: «Nosotros pensamos esto y tal..». «Andar como es debido» esan zigun. Guk esan gendun hori garantizauta zaguala, eta hola sortu gendun Morkaiko 1943 urtian. Lehenengo presidentia Iñaki Konde ipiñi nahi zeben, baiña nola bera kartzelan eta egon zan deskartau egin zeben. Gero, atzetikan errespetatzen zitzakon baiña «oficialmente» ez zan. Ofizialki, Eduardo Agirre izan zan presidentia. Inguruetako mendixetara antolatzen genittuan erteerak.

Ramon Maiztegi Iriarte

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AUSKALO: A saber. Auskalo ze(r)tara etorri jakun Inazita!

ENE!: Interj. Ene! Goiko-Errotak eta Urbanek eta eztakit zeiñek eta, harrapau juek arraiña. Mekauen la letxe!

HARRI, harrixa: Granizo. Ik. Txingorra sarrera.

KOSTUNBRE, kostunbria: Ohitura. Beti konstunbria horixe, azkarrerakua.

PAPAR, paparra: Pecho.

TXORI, txorixa: Txoria. Txorixak aka(ba)tzeko mo(d)uko berua egiñ: Izugarrizko beroa egin. Txorixa baiño ariñagua izan: Oso ariña izan. Txorixak baiño buru gitxiago eduki: Buruarinengatik esan ohi da.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aidian irabazi (partidua): Partidua oso erraz irabazi denean esan ohi da. Aidian irabazi jauat pelota-partidua anaixari.

Blai egiñ: Guztiz busti.

Goixan-behian jardun (eurixa): Euria gogotik jardun. Ikus Bota ahala jardun.

Juiziua galdu: Ikus Burua galdu.

Ondo eta azkar, usuak hegan: Gauzak, ondo egitekotan, patxadaz egin behar direla adierazteko.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Gaixoaldiak
Osakuntza.— El Día, 1931-01-04 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Zorionak.— Argia, 1934-10-21 | Mirentxu, Ixaka
Kultura - Antzerkia
Antzerki jaia.— Argia, 1934-02-18 | Mirentxu
Politika - Mendigoizaleak
Mendigoxale jatorrak.— Euzkadi, 1932-07-01 | Atxolin
Erlijioa - Jaiak
Aste Deuna eta Berpizkundea.— Euzkadi, 1935-04-26 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala