Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

"Markesaren alaba" (1)

"Markesaren alaba" kanta ezaguna.

Zeruak eta lurrak

egin dituana...

Markes baten alaba

estudiatua

marinero batekin

enamoratua,

deskubritu gaberik

beran sekretua,

amoriua zeban

barrena sartua.

Egun senalle bat zan

goguan hartzeko

esan ziola honek

etxera joateko,

Lendabiziko hitzak

manifestatzeko,

Antonio zeuregaz

nago izeteko.

Nola esaten didazu

Juanita hitz hori

tentatzen ai zerala

traza badiruri,

ez zait zure gradurik

tokatutzen neri,

zuk ez egin burlarik

marineruari.

Eduki dezakezu

ongi sinistua,

aspaldian nauala

ni zuri gustaua

(?) Berriz egiteko

desanparatua,

hala egiten dezu

gaur juramentua.

Maria Ormaetxea Iñarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Akei [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Arandiakoa [baserriak / Altzola]

Balentxi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Elordi [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Goikoerrotako zubia [Zubiak]

Juaristiaundi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Makibar [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Otaerrota [baserriak / Urruzuno]

Soroarterreka [Errekak]

Urteaga (Urtia) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Koldo Mitxelenari gutuna — 1956

Bidegileak (Gotzon Garate) — 2009

Estudios de sintaxis vasca (Luis Villasante) — 1978

Eusko ami (Iberotar Ebangelista) — 1958

Mikelen baserria

Eskuorria - Euskal Jaia — 1968

Lekukotza

elgoibar — Txomin _Mujika Latxa Elgoibar (1952)
Euskara lehiaketak Odeon antzokian

—Odeoian –Odeoia teatrua zan, zinia, ta– hor ere eitten zian noizbehinka, akordatzen naiz, konkursua eitten zan, euskerazko konkursua. Ni egonda nao han konkursuan. Ta han zeuan tribunala. Ba zeintzuk? Ba esan dizutena, `Plaentxi´, Felix Etxeberria, Pako Juaristi… ba enfin, pixkat, hor. Ta segun ze adin zakazun… 14 urtekuak ba galdera batzuk, 10ekuak beste hori… tal, tal, ta bestia. Ni akordatzen naiz aittak buruz erakutsi... "Hizkuntzak jakin arren zazpi edo zortzi, euskerak merezi du... " bueno, ez dakit. Bertso batzuk ikasi naban buruz eta han bota naban eta premixua eman zien.

—Eta euskerian lehiaketia zan?

—Bai, euskerian lehiaketia. [...]

Elgoibartarren esanetan


Musika Bandaren zuzendaria, Julio Pérez Cortés,
kalejira baten buru. 1943 urteko Inauteriak.

Errosarixokuak eta San Bartolome kalekuak kontrarixuak ziran. Behiñ, Errosarixoko jaixetan neskazahar bi San Bartolome kale aldera juan ziran kotxian, eta «atentaua» euki zeben. Ez dakitt zer ipiñi ziuen, baiña zeozerekin zaratia atera zeben, eta bat oso nerbiosa jarri zan. Solterak ziran, baiña alegriak. Eta, Aizpirinetikan edo, atera ziuen kopa haundi bat lasaitzeko Plaza erdixan, anisa edo, eta trago baten edan zeben. Itxuria, gustatzen zitzakuen ederki-eta. Gu San Frantzisko kalekuak giñan, eta San Bartolome eta Errosarixo kaleko jaixetara juaten giñan. Zezena ere egoten zan, eta jai politxak izaten ziran Errosarixo kalekuak. San Frantzisko kaleko jaixetan ez zaguan ezer, danbolina-edo pasatzen zan, eta listo.

Teodosia Iriondo Garate

Errosarixo kaleko jaixetako onena zezena izaten zan. Jende asko ibiltzen zan Errosarixo kaleko jaixetan. Baiña guk ez gendun nahi zezenik, zergaittikan lehen atiak zabalik egoten ziran. Eta bi bider etorri zan gure etxera, lehenengo pisuraiño zezena. Eta gero buelta eman, eta pareta guztiak kakaztuta, eta garbitzen ibilli bihar.

Mª Josefa Unzueta Iriondo

Elgoibarko Karnabalak asko gustatzen zitzatazen. Gogoratzen naiz urte baten koko jantzi nitzala ni, alemanak bezala. Oso jai sinpatikuak ziran Karnabalak.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AKABERA, akaberia: Fin, conclusión. Amaiera gehiagotan erabiltzen da.

BIENKE: Beinke, binke aldaeretan ere bai. Gaur egun, ez da ia erabiltzen. Jakina, erregular eta halakoen baliokidea dirudi, eta bestek esandako zerbaiti onespena emateko edo hura ontzat emateko erabiltzen da normalean.

ETSI: DU aditza. Perder la esperanza. Biajia ta… Gazte denporan etsitta ya ezkiñala etorriko gehixago pentsauta. Hainbeste urtian! / Etsi-etsixan: resignadamente. Etsi-etsixan, egin daigun.

IXUTU: DU aditza. Piztu. Encender. Igual poxpolo bat ixutu, zigarrua ixutu bati, eta handikan larogei zigarro igual ixutu.

MARTXA (EIÑ): Alde egin. Baiña harek igual, gau baten etorri, apaldu, lo eiñ, eta hurrengo egunian, martxa.

SAILLIAN: Adb. Bereizketarik gabe. Uno tras otro, en tropel. Asko. Hasarratu zuan, hasi zuan joka, eta saillian e(r)atxi jaittuan danak.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Asto-lanak egiñ: Lan gogorrenak eta eskergaiztokoenak egin.

Elur urte, gari urte: Elurra egiten duen urtean garia ugari izaten dela adierazteko.

Hartzeko, ereiñ egin bihar da: Ezer ez bada ematen, hartzea ere zaila dela adierazteko. Ikus Ematen ez dauanak, hartzen lanik ez!

Kukuak oker jo (norbaiti): zorte txarra eduki.

Presia egittia alperrik dok, behiñ ura juan eta gero: Bere garaian egin behar ziren gauzak beranduegi egitea alferrik dela adierazteko.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Jaiak
Deun Mikel.— Argia, 1935-10-06 | Aixerixa, Ixaka, Mirentxu
Kirola - Lasterketak
Laisterketa atzeratu.— Euzkadi, 1933-08-05 | Aixerixa
Kultura - Antzerkia
Antzerki jaia.— Argia, 1934-02-18 | Mirentxu
Politika - Hauteskundeak
Auteskundiak.— Euzkadi, 1931-07-02 | Atxolin
Erlijioa - Jaiak
Eliz gaiak.— Argia, 1934-11-04 | Ixaka, Mirentxu


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala