Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Oinetakoak

Abarketekin joaten ziren erromeriara. Beste oinetako klase batzuk: ponpoedun zapatilak, gomazkoak, larruzko zapatak...

-Abarketekin ala zapatekin zuek?

Nati: -Abarketekin. Abarketak.

Agurne: -Eta neguan kalbaixuak egoten zian, eta kalbaixuetara -horrek zuk ez zenduzen ezautuko-. Zapatillak zian hola "de paņo" ez, kolorietakuak, eta gero zaken gaiņian ponpoe bat. Hola ponpoe bat oso politta. Ba haretxekin, baitta edurra bazan'e haretxekin.

Nati: -Eta gero zauden zapatak, baiņa gomazkuak... Bueno, gero narrua be ezautu genduan. Baiņa mokasin tipora gomazkuak. Baiņa gero ya erromeixara ta hasi giņaneako ya pasauta...

Agurne: -Zapatak.

Nati: -Eta komuniorako ta ya zapatak zian. Hori komunio aurretikan zian zapata horrek.

Agurne: -Gero modernizatu giņan, asko (barre).

Agurne Muguruza Alberdi (1935)

Sallobente-Ermuaran auzoko Garagartza baserrian jaio zen. Umetatik baserrian lan egin beharra izan zuen. Gainera, bost ahizpa zirenez, etxeko eta soroko lanak edo abereen zainketa, euren artean banatu behar izaten zituzten lan guztiak. Auzoko eskolan ibili zen. Gero grabatzen ikasi zuen, eta Eibarko lantegi baterako jardun zuen lanean, grabatzen, damaskinatuak egiten. Ezkondu ostean, kalean jarri ziren bizitzen. Nati ahizparekin batera egin zitzaion elkarrizketa.

Toponimia


Toponimoak

Albizkoa [baserriak / Altzola]

Arizpe [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Ballibarzarra [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Erreizabal [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Gure Txokoa [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Kalegoen plaza [Kaleak eta plazak]

Menditxo [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Pagozabalerreka [Errekak]

Torrekoa [baserriak / Altzola]

Zabalatorre [baserriak / Arriaga]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Euskera-Castellano hiztegia — 1976-01

Erriaren meza — 1966

Danborradako kantuak

Txitxilibakio — 1987-12

Txitxilibakio — 1986

Asto Narru — 1969

Lekukotza

elgoibar — Pake _Gartzia Konde Elgoibar (1952)
Gabonetako dantza saioa eta karrozak

—Eta gero hor, Gabonetan...

—A! Klaro, hori... 12 bat urte eukiko nittun. Badaukat argazki bat oso politta, gaiņera. Eta, orduan, Marisol Gurrutxagak –nere lehengusiņa– eta Itziar Garciak –nere lehengusiņa– egiten zuten zortziko bi talde eta ikasten zian hiru dantza: `Artzai buru txuri bi´ kantuan, `Ingurutxua´ eta `Txalo-dantza´ egiten zan, edo `Makil-txiki dantza´. Nik uste dot txaluekin egiten gendula. Edo makillekin, ez dakit seguru. Hiru hoiek. Eta egiten zian ensaiuak elizako sakristiaren atzekaldeko lokal batetan, santuak gordetzen zian armarixuan lokal haretan. Egiten zian... ensaiatzen zian, ba, ez dakit, hillebete edo bi hillebetian. Kriston lana egiten zuten, ze bueno... Nik uste dot ziala zortziko... [...]

Elgoibartarren esanetan


Aita Agirreko eskola zaharra. XX. mendearen hasieran.

Ni ez nitzan jun eskolara. Bakarrikan andra zahar batena jun nitzan eta han ikasi naban dotriņia. Besterikan nik ezer ez dakitt. San Lorentzon bazaguan eskolia… gizon txiki bat egon zan maixu, kanpotik etorrittakua eta eskolako ganbaran egoten ziran danak, neska koxkorrak eta mutil koxkorrak, danak alkarrekin.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga

Hamar urtekin jun nitzan lehenengo aldiz eskolara, hamaika urte arte. Gero esnia kalera eruaten genduanez, bide batez, kalian hasi nitzan Don Erasmoren eskolan. Baiņa komulgau nitzanian, kanpora. Don Erasmo zan maixua, eta gaur egun Armueta karnizerixia daguan tokixan zaguan eskolia. Lelengo San Lorentzoko eskolan egon nitzan eta gero kalian. Ume mordua juntatzen giņan orduantxe eskolan, 50etik gora bai. Maixua Txanbolinen aittita zan, Silivestro Ansola. Dotriņia, letzia, idaztia... ikasten gendun hantxe. Kontuak eta itxen nik ez naban ikasi. Baserrixan beti egoten zan lana animalixekin, eta etxeko gaztiena nitzanez, holako txutxerixak nik egitten nittuan. Beste prioridade batzuk zauden orduan.

Mariano Elustondo Aizpiri

Nik eskola publikuetan ikasi naban Aita Agirre plazan. 14 urtera arte. Publiketan urte birekin hasi nitzan, lehenengo parbuluetan eta gero, 6 urterekin, gora. Behian, edifizio berdiņian, parbuluak zaguazen. Gero, 14 urterekin, Eibarrera jun nitzan kontabilidadia ikastera. Ordubete egitten gendun egunian, jun ta etorri egitten gendun. Urtebete edo egongo nitzan Eibarren ikasten. Akademia baten ikasten naban. Trenian juten giņan. Orduan Eibarrerako biajia 45 zentimo izaten zan: jun eta etorri.

Rosa Unzueta Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AMA BESUETAKO, ama besuetakua: Madrina.

BOLADA, boladia: Epoca, racha. Azken bolada hontan politika asuntua belzten a(r)i dok.

FAMILIXIA EUKI: Haurra izan.

JIRAU: DU aditza. Lortu. Nunbaittetik jirau bihar juat automobilla, oporretara juateko.

MUTILL, mutilla: Lgart. Mutilletan egin: Ligar con chicos.

SASOIKO, sasoikua: 1. Adinekoa. Kaleko gizonak, hi, gizon sasoekuak, e! –Hi, basarrittarrak geizki bizi diela. Beittu’ik horra, hi, puruakin danak! 2. Garaikoa. Sasoian bakoitzian sasoeko berdurak jan bihar dia.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Argi ibilli: Kontuz ibili. Argi ibilli, gero, e! Horrekin eztago-ta bromarik.

Edan txarrekua izan: Edandakoan gaizto jartzen denez esaten da. Hori edan txarrekua dok, eta argi!

Hainbestian geratu: Hainbestian geratu danian konforme egon leikek, etxok eta dana galdu!

Kazuak zartagiņiari, ipurbeltz: Berdintsuak diren bi lagunek elkarri esaten diote. Baita hau ere: Zozuak beliari, ipurbeltz.

Plantak egiņ: Zerbaiten itxurak egin.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Nekazaritza
Abere sariketan.— Euzkadi, 1933-08-05 | Aixerixa
Kirola - Pilota
Gure kirola.— Euzkadi, 1935-10-27 | Aixerixa
Kultura - Dantza
Negargarria.— Argia, 1933-10-15 | Aldaizar, Xapi
Politika - Batzokia
Jel alderdia.— El Día, 1932-11-18 | Ixaka
Erlijioa - Ekitaldiak
Josu biotza'ren opaz.— El Día, 1930-06-19 | Aixerixa, Agurtzane


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala