Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Txori izenak

Txori izenak: zozoa, birigarroa, hegabera, durduria, eskillarazoa; etab.

- Esan dozu txori konturik eta zuk...

- Ez, nik kaza, kazarikan ez dot sekula, sekula ez dot eskupetarik ibili.

- Baiña izenak bai, txorixen izenak eta.

- Txorixak bai.

- Nik nahi dot jasotzia txorixen izenak eta, ze diferentia da Markiñan modu baten, eta Eibarren beste baten, ta Elgoibarren beste baten.

- Hori, gauza guztiekin eitten da hori, e? Hori gauza guztiekin.

- Eta zeuek hamen San Migelen zelan esaten dozue, txorixak eta. Zeintzuk dira hamen...

- Txorixak?

- Bai.

- Zozua, birigarrua ta, eskillazua, durduria, ta izen gehixao ere bai. Gero horrek, kanpoko txorixa etortzen danian, hegaberak eta esaten diue.

- Etxoin, apuntau eingo dittut.

- E?

- Apuntau eingo dittut.

Agustin Gurrutxaga Garate (1917)

Aiastia (San Migel) auzoko Berdezkunde baserrian jaioa. Aita ere bertakoa zen. Bertan bizi izan da beti. Emaztea Markina Etxebarrikoa. Gerra garaian bakarrik irten zen baserritik. Hiru urte egin zituen nazionalekin.

Toponimia


Toponimoak

Aiastiberri (Aiztibekoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Apatrizbekoa [baserriak / Arriaga]

Aurretxea [baserriak / Altzola]

Deba kalea [Kaleak eta plazak]

Garate [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Jauregi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lizundiatxabola [baserriak / Arriaga]

Olazarreta (desagertua) [baserriak / Urruzuno]

Santa Klara [Kaleko auzoak]

Urreatxabola [baserriak / Arriaga]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Marxen ondoko errebisionismoa (Gotzon Garate) — 1974

Txinpartak — 1981-06

Mutuaren hitzak (Hasier Etxeberria) — 2005

Egunkariko mozketak

Euskara gaur — 1971

Txitxilibakio — 1987-12

Lekukotza

elgoibar — Miren _Vallejo Arriaga Elgoibar (1923-2020)
Antzezle baten kontuak

—Bueno, ez zatzu akordaitten zuri beste hola anekdotan bat edo… zure teatro, teatro istorixak eta…

—Ni teatrora apuntadora...

—Ondo pasauko zenduen zuek […]

—Beti apuntadora eoten nitzan ni, e?

—Apuntadora? Han zerien sartuta?

—Bai. Artistia gizona zan. Ni, ni txabolan sartuta apuntatzen, txabolan.

—Zure gizona beeuen teatro mundu horretan?

—Gizona?

—Bai. [...]

Elgoibartarren esanetan


Altzolako bainuetxeko langileak, jangelan,
bankete bat egin aurretik. 1933 urtea.

Bazkaltzeko basarriko jenerua hartzen genduan; gehixen bat, babak eta porruak... ardixaren tripak ere egosi egitxen genduzen, odolostiak egitten diran moduan. Oso goxuak izaten ziran. Txarrixa ere hiltzen gendun basarrixan txorixuak eta holakuak egitteko. Ogixa gure amamak egitten zaban basarrixan. Eta nik ere egin izan dot ogixa Eibarren kriada egon nitzanian, oso goxua, gaiñera. Esne pixka bat botatzen nion nik ogixari, batidu ondo eta gustua gailletiana hartzen zaban. Makarroiak ere hartzen genduzen. Dendetan bazaguazen, baina etxian nik egitten nittun, tallarines esaten genduan. Harek egitteko ura, ardo zurixa, arrautzak eta mantekillia erabiltzen naban nik.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Jeneralian basarrixan jasotakuakin eta egindakuakin jaten gendun: artua, esnia, taluak, baba gorrixa, ogixa... dana etxian eginda hartutakua. Baba gorrixak bai zirala onak!.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga

Ogixa ere etxian egitten gendun, baiña egixa da hemen behian Arozena panaderixia zaguala eta ogixa egitten bertakuak erakutsi ziguen. Nere amak ogi ona egitten zaban, famia zaukan eta. Nere amak egitten zaban ogixa «de categoría»!.

Markos Arregi Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ATSO, atsua: Anciana. Atxua ere entzuten da. Atsozar (pei.) ere bai

EJERZIZIO, ejerziziua: Ariketa. Gero, ejerziziuak eta egoten zittuan.

HAMAIKA: Zenb. Asko, ugari. –txo atzizki txikigarriarekin ere sarritan: Hamaikatxo: Hamaikatxo holako ikusteko jaixotakuak gera!

KONPON, HOR!: ¡Allá cuidados! Hor konpon, Mari Anton!

OSTIANGO, ostiangua: Bestelakoa, gainerakoa(k). Natibitxate ta, bai, Trinidadiak bakarrik. Ostiango danetan, beti lana eitxen zan. / Eskola Armeixarako beti lelengo etaratze zeben. Onak ondo prestatze(n) zitxuen. Ostiangueri, ba, kasorik ere ez.

TXINGOR, txingorra: Granizo. Ik. HARRI sarrera.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Asto-lanak egiñ: Lan gogorrenak eta eskergaiztokoenak egin.

Elur urte, gari urte: Elurra egiten duen urtean garia ugari izaten dela adierazteko.

Hartzeko, ereiñ egin bihar da: Ezer ez bada ematen, hartzea ere zaila dela adierazteko. Ikus Ematen ez dauanak, hartzen lanik ez!

Kukuak oker jo (norbaiti): zorte txarra eduki.

Presia egittia alperrik dok, behiñ ura juan eta gero: Bere garaian egin behar ziren gauzak beranduegi egitea alferrik dela adierazteko.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Joan-etorrian
Juan etorri.— Argia, 1933-12-24 | Mirentxu
Kirola - Pilota
Pelota.— Argia, 1933-01-15 | Mirentxu, Aixerixa
Kultura - Literatura
Idazleak.— El Día, 1933-06-01 | Ixaka
Politika - Mendigoizaleak
Elorrio'ra.— Euzkadi, 1931-05-27 | Atxolin
Erlijioa - Kongregazioak
Maria'ren alabak.— El Día, 1930-11-19 | Ixaka


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala