Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Aita soinua jotzen Kurutzetan

Plazan bandak jotzen zuen baina eurek nahiago zuten Kurutzetako erromeria. Aitak sarri jo ohi zuen soinua. Hainbat soinujole pasatu zen handik. Jose "Garagartza" esaten zioten aitari, baserriaren izenagatik.

- Eta hamen, plazan, bandia edo zera egoten zan?

- Bai, hamengua bandia baiña guri gehixao gustatzen zitzakun haura, soiñu txikixa ta, zeraua, enteniu be gehixao haura hau baiño ta. Gero, ba, geure aitta be juten zan ta... Ibili zien Patxo soiñojoillia, Goikon mutillak ere bai, Katalotza ere bai, gure aitta ere bai. Mordua pasau zan han, e? Soiñojoille mordua. Batzuk, ba, fallatzen zebenian, ba, beste bati diarra: ?Hi! Mesedez nere lekua kubridik ezin neike etorri ta?. Orduan gure aittari-ta ez [zixuen], haura pixkat zahartxuaua zan ta. Soiñua be zahartxuaua zaukan.

- Barrixa galduta...

- Berrixa harrapau ein ziuen ta!

- Zure aittak baeuken ezizenik? Bere izena zela zan?

- Jose Leiaristi Arrieta.

- Eta esan dozu bestia, Kata...

- Katalotza, Katalotza beste bat.

- Holako ezizenik ez eukan zure aittak?

- Ez. Gure aitta, `Garagartza´ esaten ziuen. Basarrixan... etxian izena zan Garagartza. San Lorentzo balleko Garagartza ta gure aittari esaten ziuen Jose `Gartza´, Jose `Garaartza´ esaten ziuen gure aittari. Jose Leiaristi iñok ere ez. Jose, Jose `Garaartza´ zan gure aittan izena.

- Lazaro `Itturri´...

- Hori Lazaro `Itturri¨ bezela da, Lazaro Untzueta da baiña Lazaro `Itturri´. Izen zan. Baiña holaxe dia. Gure aittak´e zaban Jose `Garaartza´, basarrixan izena esaten ziueben. Bai, holaxe dia.

Floren Leiaristi Iriondo (1928)

Azkue (San Roke) auzoko Santsongoa baserrian jaio zen. Ama zuen bertakoa eta aita, berriz, Sallobente-Ermuaran auzoko Garagartza baserrikoa. Bost urte zituela, familia osoa jaitsi zen kalera bizitzera, Kamiñorokoa etxera. Zortzi urterekin hasi eta 15 urtera arte Plaza Txikiko eskolan ikasi zuen. Aitak Alkortaren tailerrean egiten zuen lan, eta amak espartinak josten zituen etxean. Florenek 'Juaristi Hermanos' makina-erreminta txikien tailerrean ikasi zuen tornulari lanbidea. Gero, Danobat kooperatibara joan zen lanera, eta bertan jubilatu zen. Sallobente-Ermuaran bailarako Marigorta ("Maiorta") baserriko Teodora Elustondorekin ezkondu eta bi seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aldapa [baserriak / Urruzuno]

Armaregietatxikia (Armarietatxiki) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bekoetxea [baserriak / Azkue (San Roke)]

Erreketaerreka [Errekak]

Ibaitarte kalea [Kaleak eta plazak]

Kaskantebekoa [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Mokoroaerreka [Errekak]

Pedro Migel Urruzuno kalea [Kaleak eta plazak]

Txillarretxiki [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zelandi [baserriak / Azkue (San Roke)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Bernabek sortutako materiala euskara praktikatzeko

Mintzamena lantzen 1 — 1980

Etxepe sariak (I. II. eta III.) — 1982/1987/1988

Ehun galdera, Eibarko AEK — 1992

Trinitateetako umeen danborrada — 1975

Euskara gaur — 1971

Lekukotza

elgoibar — Pello _Arrieta Soraiz Elgoibar (1950)
1950-1970ean Elgoibar hain erdalduna izateko arrazoiak

—Zuk esan dozu lehen zuek umiak ziñazienian oso erdeldunduta zeuala Elgoibar. Zeintzuk dia horren arrazoi nagusixak? Bueno, bai, debeku horrek eta holako... eskolia oso erdelduna zalako edo kokapenagaittik, pasoko herrixa zalako edo...?

—Nik usten dot... horrek danak du... Arrazoiak hoiek danak dia, e. Gerra ondoren aurretik immigrazio haundia izan gendun, baiña dana ez dao horri leporatzerik. Elizak bere eragina izan zun nahiz eta gero apaiz batzuk ez dakit zer ezkutuan. Erregimen totalitario horrek jarritako eta oin esandako araua, debekatuta zegoela eta, gaiñera, paisajetik euskera kendu behar zala: kale izenak-eta gaztelania hutsez, kanposantura joan eta han ere gaztelaniaz hutsez izan behar zuela. Elizak. [...]

Elgoibartarren esanetan


Udal Musika Bandak Foruen plazan eskaintzen zuen
dantzaldia toki egokia izaten zen bikotea aurkitzeko.

Kuadrillan neskak eta mutillak batera ibiltzen giñan. Gaur egun nere emaztia dana eta ni San Lorentzoko erromerixan ezagutu gendun alkar. Berandu hasi giñan gu nobixotan, ni 27 urtekin eta nere neskia 17kin. Lau urtian ibilli eta gero ezkondu giñan. Erromerixak izaten ziran neskak eta mutillak juntatzeko lekurik aproposenak. Neskiari lagundu egin bihar izaten zitzakon, ni bezela bestiak ere bai.

Mariano Elustondo Aizpiri

Lehen parejakin poliki-poliki jun bihar, ez zan oingo moduan alkarri muxuka eta holan. Horretarako lehen ixkutau egin bihar. Muxu bat edo beste harrapatzen bazan... lapurretan igual.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Jaixetan dantzan ibiltzen nitzan gazte denporan. Asko gustazen zitzatan. Eta dantza gaizki egitten zaban mutil bat neregana hurbiltzen bazan, ezetz esaten nion, eta beste batena juten nitzan. Nik ondo egitten zabenekin bakarrik nahi naban dantza egittia. Kamiñerokuan izaten zan dantzia orduan eta oso ondo pasatzen naban.... Nobixo gehixegi izan nittuan nik gazte denporan. Baiña ez nitzan ezkondu. Jeneralian, erromerixetan izaten ziran nobixo kontuak. Gaiñera, karta mordua jasotzen nittuan nik ere.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARTIAN: Adb. Todavía, aún. Iraganeko kontakizunetarako. Gero badakik, gu ibilli giñanian ez artian, baiña gerra onduan eskoletan egon tzuan diziplina bat, euskeraz hitz eittiakiñ… / –Eta, begiz jota bateonbat eukiko zendun, ala? –Ez, orduan gaztia nitzan artian. Artietan forma ere bai, batzuetan, pluralean: –Eta zeu kotxia manejatzen? –Ez, eztakitt nakixan, eztakitt artietan karneta eukiko naban.

EDAN TXARREKUA IZAN: Edandakoan gaizto jartzen denez esaten da. Hori edan txarrekua dok, eta argi!

GOZO, gozua: Gozua egon: estar enfadado. Zentzu ironikoan erabiltzen da: alegia, jenio txarreko dagoenari esaten zaio gozoa dagoela.

KINTO, kintua(k): Quintos. Urte berean jaiotako mutilak. Kinto bazkarixa dakagu domekan, Gabiñian. / Inazio eta ni kintuak gaittuk.

ONDOREN, ondorena: 1. Ondorioa: Evaristo ere hil tzan gerotxuago, baiña kontsekuentziak etorri ziran danak. Don Antoniok esate zaban: «ikusiko dozue zelako ondorena ekarriko daban honek!». 2. Denbora. Gerra ondorena ere badakizu: lan askokua izen tzan. Ondorenian: Fubolan ondorenian musikia, eta gero zinia. Eta horixe zan gure zer guztia.

TXAKURRAUNDI, txakurraundixa: 10 zentimoko antzinako txanpona. Ba, litro esnia lau txakurraundixan ezin saldu.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Asto-lanak egiñ: Lan gogorrenak eta eskergaiztokoenak egin.

Elur urte, gari urte: Elurra egiten duen urtean garia ugari izaten dela adierazteko.

Hartzeko, ereiñ egin bihar da: Ezer ez bada ematen, hartzea ere zaila dela adierazteko. Ikus Ematen ez dauanak, hartzen lanik ez!

Kukuak oker jo (norbaiti): zorte txarra eduki.

Presia egittia alperrik dok, behiñ ura juan eta gero: Bere garaian egin behar ziren gauzak beranduegi egitea alferrik dela adierazteko.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Soldaduzka
¡Agur Joseba!.— Euzkadi, 1933-03-01 | Aixerixa
Kirola - Pilota
Pelota txapeldeta.— Euzkadi, 1935-03-23 | Aixerixa
Kultura - Musika
Gaixoen aldez.— El Día, 1930-06-22 | Aixerixa
Politika - Udala
Zinegotzi berria.— El Día, 1930-06-19 | Aixerixa, Agurtzane
Erlijioa - Ekitaldiak
Eleizkizuna.— Euzkadi, 1933-08-22 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala