Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

"Coronel Franco"ren bertsoak

"Coronel Franco"ren bertsoak.

Coronel Franco ere egin dute

kartzelara sartzen hasi,

barru horretan ez omen zeban

toki ederra ikusi,

leiho batetik salto eginda

Prantzira jun zan igesi.

Orain Espaņan jan da pasean

nahi dan bezala da bizi.

Arioplano eder bat dauka

noranahi azkar juteko,

nahi dabenian Prantziara ta

igual Portugalerako,

raia (?) badaka mekanikua

makiņa-i arreglatzeko,

horrek bai badakala habilidadia

burua defenditzeko.

Maria Ormaetxea Iņarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Agirre (Agarre) [baserriak / Azkue (San Roke)]

Antsolabazterra [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Artesoro (Artaso) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bidaurre [baserriak / Azkue (San Roke)]

Gabriel Kurutzelaegi kalea [Kaleak eta plazak]

Irunagatxiki [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Lerun [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Olasope (Sigma) [Industrialdeak]

San Pedro [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Urkidi (Urki) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Euskal abestiak — 1961

Txalupa - Elgoibarko Ikastolako aldizkaria — 1979

Lehortean (Gotzon Garate) — 1980

Ikasteko

Jaialdia - Ongarri — 1959

Martin Txilibitu — 1967

Lekukotza

getaria — Andres _Alberdi Gorostiaga Getaria (1950)
Elgoibarkoa institutu "pilotua"; hizkuntza-ereduak

Hor Elgoibarko institutuak, gaiņera, suertia izan zuen. Garaitsu horretan, 79an, sortu zan hemen artian ez Eusko Jaurlaritza baizik eta Consejo General eztakit-zer –holako izen bat zuan– eta horrekin batera hasi zan “euskal” ikuspuntutik eskolak eta institutuak montatzen. Eta hemen bi pertsona ibili ziran nahiko fuerte, apustua egin zuten Donostia aldian honeako, eta izan ziran Mari Karmen Altzueta eta Xabier Mauleon. Eta habek ez dakit berez ze entidade administratibo –ze izen– jarri zioten, baiņa Gipuzkoan Elgoibarko, Hondarribiko eta Hernaniko institutuak nolabait ere “instituto piloto” modura izendatu zituzten. [...]

Elgoibartarren esanetan


San Antolineko gazteak, herriko jaietan,
bazkari bat egin ondoren. 1935 urteko iraila.

Jeneralian neskak eta mutillak ezagutzeko dantzak ziran aproposak, erromerixak. Dantzan hasi, ezagutu, alkarrekin barre pixka bat egiņ, kontuak esan, eta... orduan izaten zan basarrixetara neska laguntzia. Gaztetan, 16-18 urterekin edo, hauxe izaten zan: erromerira jun, eta illuntzian, edo goizago, etxera, basarrixetara. Inguratzen giņanian, txakurra hurbiltzen zanian ba... neskia etxera, ta buelta.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Neskalagun asko euki nittun nik, denpora gitxi igual ibilli, eh! Jun igual San Migelera, juntau eta gero pentsau: urruti dago etortzeko gabian berandu, ta igual, hurrengo batian juan ez. Hurrenguan beste aldera ere bai berriz. Bastante ligatzen naban nik lehen. Altzolako neskekin gitxi ibiltzen giņan, beste herri eta auzoetako neskekin gehixago. Intimidade billa San Lorentzo aldera juten giņan, edo Mendarora. Ta Mendarotik behera, Deba aldera eta.

Juan Lariz Garate

Erre ez neban egitten. Sekula santan nere eskuan ez zan zigarrorik sartu. Eta nere gizonak ezta ere, purua bakarrik. Gu laukotia ibiltzen giņan jeneralian, koņatak eta bixok. Ta harek ere ez zeben erretzen. Neri tabakuaren usaiņa ez zitzatan gustatzen.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


BATEK JAKIN: Batek daki! Auskalo. Batek jakik noiz etorriko dan elurra aurten.

ERRUBERAN EGIŅ: Lgart. Masturbarse.

HORRAITTIO(KAN): Aurkaritza lokailua. Horratik. Hor diru mordua aurrerauko (d)ozue, horrattiokan!

LEKUTAN EGON!: Urruti egon, espazioan eta denboran. Enfatikoa. Lekutan jagok agostua! Ahiztu juat ya! / Eske, pentsau, Melillaraiņo jun ein bihar da, e! Lekutan dago haura!

PIŅU(D)I, piņu(d)ixa: Pinar. Piņuixekin gaur laguntasun haundixa jaukek basarrixan.

USAU: DU aditza. Ezagutu; erabili. –Basarriko bizimodua gustatze(n) jatzue zueri? –Bueno, gustau bai. Beti hauxe usau dogu ta, badakizu. / –Ardixa ere esate(n) diue batzuk, ardixa. Nik eztot usau nik hori. Arkakosua, bai.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Arrokerixa haundirik be ibilli: Zer moduz zabiz? Arrokerixa haundiri(k) pe, motell! Beti badaukat miņen bat.

Egingo nuke ...: Apostu egingo nuke ... Ikus Lepua egiņ.

Haizia euki ... zeozer egitteko: Zerbait egiteko asmotan egon. Eta Julianen partetik ointxe ere, elitzake etorriko, baiņa nik usten dot guriak dakala haize haundixa ona etortzeko.

Keiana egiņ: Joan eta ez itzuli. Hi, Patxik oiņ ere keiana eiņ jok!

Porrua sartu: Zirixa sartu-ren zentzu berarekin erabiltzen da, gutxiago beharbada.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Lana
Kirola - Futbola
Ostikolariak.— Argia, 1935-10-06 | Aixerixa, Ixaka, Mirentxu
Kultura - Zinema
Euzkadi.— El Día, 1934-01-13 | Aixerixa
Politika - Ekitaldiak
Zabalkundia.— Euzkadi, 1932-01-17 | Atxolin
Erlijioa - Jaiak


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala