Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Laian eta garo ebakitzen ibilia

Behin edo behin ibilia da laian. Bat falta zela eta erdian ipintzen zuten. Errazagoa da erdikoaren lana. Garo ebakitzen ere jarduna da aitaitarekin.

-Eta lehen-lehen'e laixetan ere bai.

-Ibilita zaoz?

-Laixetan, bai. Ibilitta nao neu ere behin. Falta zala baten bat, eta ni erdixan. Erdikua errezaua izaten zan. Erdixan ibilitta nao.

-Laixetan, e... Ez dot neuk inor sekula ikusi lan hori eitten.

-Laixetan, bai, gurian laixetan itten zan. Hiru lagun, hiru lagunek.

-Hori lan gogorra izango zan.

-Bueno. Ni erdixan; aldamenekuak itten zaben eta ni erdixan errezao.

-Zu umia izango ziñan ondiok.

-Bai. Umia edo, gaztia artian. Hori behin edo behin, gitxittan, e.

-Eta gero goldia etorri zanian...

-Gero goldatu, goldatu.

Josefina Ulazia Etxeberria (1930)

Azkue bailarako San Roke baserrian jaio zen. Lau anai-arreba izan ziren. Ama etxekoa eta aita Azkoitiko Santa Kruz auzoko Zumeta baserritik etorritakoa zen. Maalako mojen eskolan ikasi eta gero, Mendaroko mojetan brodatzen ikasi zuen. Josten ordea, Elgoibarren ikasi zuen. 1948. urtean etxea erre zitzaien; etxegilea zen Josefinaren aitak berreraiki zuen baserria. Etxera ezkondu zen Josefina Jose Mari Zabaleta azkoitiarrarekin. Hiru seme-alaba dituzte.

Toponimia


Toponimoak

Altzolako zubia [Zubiak]

Arrateko ama [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Beoainerreka [Errekak]

Errotatxobekoa [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ipintza [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Landa [baserriak / Urruzuno]

Nafarmendi (Lapramendi) [baserriak / Azkue (San Roke)]

Sakoneta (Lauko) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Uparitzagaberri [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zubimendi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Estatua baten historia (Hasier Etxeberria) — 1988

Erdarakadak (Gotzon Garate) — 1988

Asto Narru — 1969

Jaietako programak — 1953/1970

Txitxilibakio — 1989-03

Erriaren meza — 1966

Lekukotza

elgoibar — Maritxu _Loiola Ugarteburu Elgoibar (1948)
Konturatzerako, erdaraz

—Baiña gero, pentsaizu, ya erromerixan hasi, 15-16 urte, eta konturatu barik hasi giñen geure artean ere gazteleraz hitz egiten. Konturatu barik.

—Auzokuak?

—Auzokuak. Hori sartu ziguten eta… Zer esango dizut? Giroa ere halakoa zen. Esan dizudana, bertso-saio bat egiteko, baimena eskatu behar zen. Hainbat gauza egiteko, baimena eskatu behar zen. Orduan, bazirudien gazteleraz hitz egite horrek maila altuago bat ematen zizula. Hala da. Hala da. Gero, ba, zer esango dizut? Ikastolak eta guzti hori hasi zanian, ba, ze esanikan ez, ya... geu giñan, euskaldunak. Geu giñan geurera berriz bueltatuta. [...]

Elgoibartarren esanetan


Pakita Ansola, Mauxitxa baserrikoa, eta Maria Ansola,
Gorriaga baserrikoa, azoka plazan. 1948 urtea.

Umetan, udan goizago jaikitzen giñan beti, neguan bildurra edo ganauekin ibiltzeko... astegunetan igual zazpiretarako jaikiko giñan. Gero, ganaua kanpora etara-ta egin da, amak gosarixa preparatzen zaban, gosaldu ta gero aittak esaten zabana egittera kanpora. Guk bazkaltzen gendun hamabixak-hamabitt’erdietarako.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Ni San Pedron, lelengo enpaketatzen egon nitzan. Gero poliki-poliki makiñetan sartu giñan. Azkenian makiñetan lanian ibilli nitzan. 14 urtian ibilli nintzan San Pedroko fabrikan. Gero aitta gaixotu zan, da basarrixan lan asko zauala, ta hementxe geldittu nitzan lanian. Ez nitzan bueltau taillarretara. San Pedron hasi giñanian 11 ordu egitten nittuan lan, goizeko seiretarik arratsaldeko seiretara, eguerdixan ordubete geldittu bazkaltzeko, ta jarraittu. Oporrik ez zauan orduan. Gero nik lagatzerakuan bai, konsegittu zan 9 orduko lana, oporrak eta dana konsegittu ziran azkenerako. Baiña hasieran ezer ez. Astian sei egun lan egin bihar. San Bartolome, San Bartolome Txiki, Gabon eguna ta Natibittate eguna bakarrik jai. Basarriko lana astuna da, baiña han beste izerdirik sekula ez dot bota.

Markos Arregi Iriondo

Etxeko gauza guztixak amak egitten zittuan: sukaldian, ganbaran... Etxekoandria ama zan. Kalera juten zan astian pare bat bider edo... igual azokara bakarrikan. Astua hartu ta ortuko produktuak, arrautzak eta... saltzera. Gero, orduan etxerako gauza asko bihar ziran, eta igual kafia, azukria, olixua... danak bihar izaten ziran, ta gauza horrek ekarri. Astuakin juten zan ama, bera bakarrik.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak”� izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ASTEARTE, asteartia: Martes. Adinekoek, Martitzen gehiagotan. Gazteek, ia astearte bakarrik ezagutzen dute.

EGIN: Egingo neuke (apostu) ... –(e)la. Apostaría... Egingo nuke datorren astian ezkontzen dala. Baita hau ere: Lepua egingo neuke.

HABITTAZIO, habittaziua: Habitación. Neuk ere pixkat idea neukan, eta onen-onena apaiza ero holakotxia izanda, izango zala egokixena, habitxaziua baldin bazeukan emateko, neure pentsamentua.

KLASE, klasia: Mota. Eztakitt ze jenero klase saltzen zaben.

OPORTUNIDADE, oportunidadia: Aukera, okasioa. Gutxi erabilia. Eta jefe de pertsonalak esan tzi(g)un, jubilatzeko hamar bat urte falta genduzela, «hamen dakazue oiñ oportunidadia, nahi badozue pixkat kotizatzeko».

TXARRI, txarrixa: Irain moduan asko erabilia. Hala ere, lagunartean, ez beti, nahitaez, zentzu iraingarrian: Hi, txarri hori! Etorri hari hona! Txarri egin: Zikindu. Holako lokatzia. Sartu hanka bat, eta jota erropak eta dana txarri eiñ, eta bua! / Txarri eginda gelditzen dok San Frantzisko kalia zapatu gabetan.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Astuak aza artian baiño gehixago gozau: Norbaitek zerbaitekin asko gozatzen duenean adierazteko.

Erretolikia euki: Meter la chapa, el rollo.

Hautsak kendu (norbaiti): Norbait astindu.

Lan-trukez (afaldu, bazkaldu): Lana egitearen truke jan. Baita Tripa-truke ere.

Saltsan ibilli: Saltsa guztixetan sartuta ibiltzen dok gure semia! Eztok, ez, geldik egotekua! Saltsa guztixetako perrejilla dok hori.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Irakaskuntza
Astarketak.— Euzkadi, 1935-07-20 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Antzerkia
Donostia'ra.— Euzkadi, 1935-11-23 | Aixerixa
Politika - Mendigoizaleak
[...]'kundea.— El Día, 1933-03-07 | Aberri
Erlijioa - Jaiak


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala