Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Mutrikutik bueltan Elgoibar apurtuta aurkitu zuten

Mutrikutik Elgoibarrera bueltatu zirenean, herria puskatuta eta oso triste aurkitu zuten. Elgoibarren eliza barruan babesten ziren bonbatatik. Markina aldera ere joaten omen ziren babes bila.

-Eta gero hiru hillabete horrek pasau eta bueltau ziñenian hau zela topau zeben?

-Triste-tristia, dana apurtuta kaiñonazuekin, ene ba. Apurtuta, baiña bueno, pixkaka-pixkaka...

-Eta zuen aittak ze lan eitten eben hemen?

-Forjan.

J. -Gure etxe aurrian ortuak zauden, ta bonbak eta "Eh!, ya se ha caído una bomba" eta begira "tranquilas tranquilas".

-Bai, baiña etxe atzian haundixa jausi zanian laster makurtu giñan.

P: -Elizara juten giñan.

-Gordetzera?

-Elizan kanpantorre parian hor erdixan zakuak, hondarrakin zakuak ipini zittuen, eta haren azpira. Ta segurantzia haundixa. Bai zera, segurantzia. Pentsau.

-Jente asko juntaitten ziñaten?

-Bai por zierto, danak. Bueno, beste batzuk etxe batzuetara. Eta esaten zeben hona kaiñonazuak bota zittuela mendi horretatik, Eibarko mendi horretatik[...] Eta esaten zeben horra Markiñako aldera ezin leikiela aillegau handik, eta Markiña alderutz horra jente asko joaten zan. Hemengo kaleko jentia horrutz.

P: -Markiñako bidera amakin hor zihar juten nitzan.

-Baiña aillegau zian horra ere, e. Ez dakizu ba, klinika horretan Tia Felisa ere bizi zan. Eta, zela dauka izena mendi horrek, hor puntan daon mendi horrek? Gure tio, sozialistia, Plazentziakua, "socialista". "Eta han gure Felisa porru billa dao ortuan". Handik ikusten zeban bere andria ortuan ibiltzen zala.

-Mendi puntatik?

-Hango puntatik. Famosua da. Alperrik, urtiak daukadaz eta alperrik. Da holakotxe mendi bat. Eta han puntatik bota zittuen eta andria ikusten zeban harek handik.

Pepita Unzueta Iriondo (1922)

San Ignacio (gaur Trenbide) kaleko 7. zenbakian jaio zen, tren-geltoki ondoan. Tren-geltokiko taberna zuten etxeko beheko solairuan; "Mozkotenekua" izenarekin ezagutu zen taberna. Aita Errosario kaleko "Mozkotenekua" etxekoa zen eta ama Mutrikuko Olatz auzoko Abeletxe baserrikoa. Bi urterekin hasi eta hamalau urtera arte eskola publikoan ikasi zuen. Kontabilitatea ikasteari ekin zion Eibarren, baina gerraren hasierak eten zituen ikasketok. 1941. urtean familia osoa birraitonak izena eman zion etxera joan zen bizitzera, Errosario kaleko "Mozkotenekua" etxera. 50 urtez berak kudeatutako mertzeria-denda izan zuen etxean. Gerra denboran Francoren armadak elgoibartar biren kontrako “juicio sumarísimo”a nola egin zuen eta epaitutako biak non hil zituzten kontatzen du. Antonio Perez de Aguado gasteiztarrarekin ezkondu zen "Mozkotenekua" etxera. Bi seme ditu.

Elgoibartarren esanetan


Morkaiko mendiko gutunontziaren inaugurazioa. 1944 urtea.

Donantes de Sangre, Cooperativa Elgoibarresa, Morkaiko Mendizale Taldea eta Gure Bide elkarteko sortzaillietako bat izan naiz. Baiña guzti horretatik poz gehixen eman didana igual Donantes de Sangre izan da, «humanitariamente» behintzat. 40 urtian egon naiz presidente Donantes de Sangre elkartian. Gure Biden ere 50 urte pasa dittut sozio... Bestalde, Club Deportivo Elgoibarren 10 urte egon nitzan direktibo; 16 urterekin hasi nitzan eta 26rekin laga. Orduan Don Tomás Zubizarreta medikua zan C.D. Elgoibarko presidentea. José Rezola ere izan zan orduantxe. Gero Morkaiko sortu gendun. Lehen Club Deportivo Eibarren geundezen, nola Elgoibarren ez zaguan... eta beti esaten gendun guk: «Horrenbeste kapazidade badakagu guk, ba!». Jose Mari Etxaniz eta Joxe Luis Eizagirre (medikuaren semia) orduan juntau giñan eta... hartu papelak, eibartarrekin alkartu eta... nola orduan mendixa politikia zan, jun giñan gobernadoriana eta esan giñon: «Nosotros pensamos esto y tal..». «Andar como es debido» esan zigun. Guk esan gendun hori garantizauta zaguala, eta hola sortu gendun Morkaiko 1943 urtian. Lehenengo presidentia Iñaki Konde ipiñi nahi zeben, baiña nola bera kartzelan eta egon zan deskartau egin zeben. Gero, atzetikan errespetatzen zitzakon baiña «oficialmente» ez zan. Ofizialki, Eduardo Agirre izan zan presidentia. Inguruetako mendixetara antolatzen genittuan erteerak.

Ramon Maiztegi Iriarte

Toponimia


Toponimoak

Altzolaberazeta [baserriak / Altzola]

Arraitzagatxabola [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Beoain (Bioin) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Errotatxo (Errotatxogoikoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Iñigez Karkizao kalea [Kaleak eta plazak]

Kurutzeta [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Musillo [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Sagasti [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Uparitzagabekoa [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zubiaurre [baserriak / Arriaga]

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


A(HA)LEGIÑA(K) EIÑ: DU aditza. Alegindu ere bai. –Ondo pasau, e? –Eingo dittudaz a(ha)legiñak.

BERBA EGIÑ: DU aditza. Hitz egin ere bai. Jendiakin berba eittia gustatze(n) (j)ata. Hitz egiñ ere erabiltzen da.

ESPARTZO, espartzua: Estropajo.

IÑUZENTE ERAIÑ: Norbaiti ziria sartu Inuzente egunean.

MAKAL, makala: Débil.

POZ, poza: Alegria. Pozian: Pozik. «Hamen dittuk honek mutil zintzuak», eta eztakit zer, eta badakit zer. Inbusterixan umieri, eztakik? Eta gu pozian: ekartzen juan kafitesnia hara, «bollo de leche» ero esaten jakok, ba?

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Banego, banitz, banu ... horrek anai asko dittuk: Behin zerbait pasatu eta gero, hipotesiak egiten ibiltzea alferrik dela adierazteko erabiltzen da.

Ezeren aztarrenik ez izan: Ikus Arrastua hartu.

Iñoren begixan zakarrak haundixaguak ikusten dira: Norbere akatsak ikusi ez, eta besterenak ikusten dituenari esaten zaio.

Lumatu (ga)beko txorikumia izan: Zerbaitetarako gazteegiak direnengatik esan ohi da.

Txahalan moduan jausi: Kolpetik erori.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Bataioak
Euzkel izena.— Argia, 1933-01-15 | Mirentxu, Aixerixa
Kirola - Pilota
Txapelketa.— Argia, 1935-02-24 | Aixerixa, Ixaka
Kultura - Dantza
Eibar'en.— Argia, 1935-06-30 | Mirentxu
Politika - Batzokia
Batzarra.— Euzkadi, 1933-09-13 | Aixerixa
Erlijioa - Jaiak
Umien poza.— Argia, 1934-04-22 | Mirentxu


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala