Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Erromeriak Usatorre baserrian

Usatorre baserrian taberna zegoen, eta han egiten zituzten erromeriak jaiero. Eibartik etortzen zen soinujolea. Garizuman ez zen erromeriarik egoten.

-Hamen erromeixak eta, nora joateko ohituria zeukazuen?

-Erremeixara? Usatorrera. Usatorre.

-Usatorre basarrixan bertan?

-Usatorren tabernia zauan. Soziedadia ein zaben aurrian, zera, pabilloia in zaben zerian eta tabernia ipiņi zaben.

-Zuek gaztiak ziņein?

-Bai. Hamasei urtekin [abixara?] uste dot hara joaten giņan.

-Eta han soiņua edo egoten zan?

-Etorten zian hor Eibar aldetikan eta. Eibartarrak, soiņojoteillia Eibartik etorten zan. Edozenbat Bizkai aldetikan eta. Nundik ez.

-Baiņa hori jaiero?

-Neska mordua zauan orduan!

-Jaiero etorten zien?

-Bai, bai, beti, beti.

-Eta gero beste herri edo auzo batzutako jaittara be joateko ohittura bazeukatzuen?

-Bai, bai. San Migelera ere bai San Migeletan eta, baiņa ostian hola jaiero Usatorrera. Jaiero, bai. San Pedron bai, sasoe baten eitten zan, ez dakitt noiz izengo zan. San Pedron igual Garizuman izengo zan. Zegatik eze akordatzen jata ni arpegixa tapauta harrapau ta zein dan ezautzen-ta elizpian da-ta, baiņa haura izengo zan, Garizuman izengo zan hori. Orduan ez zan ba erremeixak egoten. Oingo moruan Garizumako sasoian. Ezta pentsau ere ez. Eta orduan ere ba jaixegunian erten ein bihar gaztiak norabaittera eta.

Pedro Arrillaga Garate (1918)

Arana baserrian jaio zen. Sei anai-arrebatatik bigarrena izan zen. Aita etxekoa eta ama auzoko Goikoetxe baserrikoa zen. Arana baserria Elgoibarko mojena izan zen harik eta liberalak karlisten aurkako gerra irabazi eta kendu zieten arte. Baserria salgai jarri eta Pedroren aitonak erosi zuen. Zortzi urtetik 12ra arte auzoko eskolan ibili zen, dotrina baino ez zuten ikasi. 12 urterekin Eibarrera eramaten zuen esnea astoan, bezeroei banatzeko. Soldadutzan Asturiastik Ebrorainoko frontetan borrokatu zuen. Arana baserrian eman du bizitza guztia. Eibarko Gorosta bailarako Altzubarren baserrikoa zen Petra Iriondorekin ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituzten.

Elgoibartarren esanetan


Pakita Ansola, Mauxitxa baserrikoa, eta Maria Ansola,
Gorriaga baserrikoa, azoka plazan. 1948 urtea.

Umetan, udan goizago jaikitzen giņan beti, neguan bildurra edo ganauekin ibiltzeko... astegunetan igual zazpiretarako jaikiko giņan. Gero, ganaua kanpora etara-ta egin da, amak gosarixa preparatzen zaban, gosaldu ta gero aittak esaten zabana egittera kanpora. Guk bazkaltzen gendun hamabixak-hamabitt’erdietarako.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Ni San Pedron, lelengo enpaketatzen egon nitzan. Gero poliki-poliki makiņetan sartu giņan. Azkenian makiņetan lanian ibilli nitzan. 14 urtian ibilli nintzan San Pedroko fabrikan. Gero aitta gaixotu zan, da basarrixan lan asko zauala, ta hementxe geldittu nitzan lanian. Ez nitzan bueltau taillarretara. San Pedron hasi giņanian 11 ordu egitten nittuan lan, goizeko seiretarik arratsaldeko seiretara, eguerdixan ordubete geldittu bazkaltzeko, ta jarraittu. Oporrik ez zauan orduan. Gero nik lagatzerakuan bai, konsegittu zan 9 orduko lana, oporrak eta dana konsegittu ziran azkenerako. Baiņa hasieran ezer ez. Astian sei egun lan egin bihar. San Bartolome, San Bartolome Txiki, Gabon eguna ta Natibittate eguna bakarrik jai. Basarriko lana astuna da, baiņa han beste izerdirik sekula ez dot bota.

Markos Arregi Iriondo

Etxeko gauza guztixak amak egitten zittuan: sukaldian, ganbaran... Etxekoandria ama zan. Kalera juten zan astian pare bat bider edo... igual azokara bakarrikan. Astua hartu ta ortuko produktuak, arrautzak eta... saltzera. Gero, orduan etxerako gauza asko bihar ziran, eta igual kafia, azukria, olixua... danak bihar izaten ziran, ta gauza horrek ekarri. Astuakin juten zan ama, bera bakarrik.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Toponimia


Toponimoak

Aiastia (Aizti) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Antxusietaetxezarra [baserriak / Urruzuno]

Aubia (Aubixa) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Borrajena [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Garagartzabekoa [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Izarpe [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Lizundia [baserriak / Arriaga]

Olazarraga [Errekak]

San Roke [baserriak / Azkue (San Roke)]

Urkiolatxiki [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARDURA, arduria: Cuidado, preocupaciķn, responsabilidad. Maalan, eleizako fatxadan, pelotan asko ein gendun guk. Ez zan autorik ibiltzen eta... Arratsalde guztian igual automobill bat ero, ez zauan horren ardurarikan. / Eta ezin eiņ izaten dogu lanikan. Ba, pixkat denporia pasatze aldera, zeozeren arduria eduki.

DIFERENTE, diferentia: Diferente. F/P alternantzia askotan gertatzen da hitz honetan. Kamionak eskuz kargatzen ziran danak, hartu, eta bun eta bun. Gaur eztago holakorikan. Gaur diperentia da.

GIZAJO, gizajua: Pobre hombre. Forma adierazgarria ere sarritan izaten du: gixajo, gixajua, gixagaixua. Eta gero, taxista bat topau genduan bidian, eta guardia zibillak, farolak eztakit zer zaukala ta, multia gizajuari.

KARU, karua: Garestia. Alperrik ipiņiko dozu karua, harekin negozio txikixa eingo dozu. / Karua ikuste(n) dot nik fubola, oso karua, eta diru asko estranjerora, gaiņera.

OHITTURA, ohitturia: Costumbre. Bueno, gehixotan ere jungo dittuk. Eta ohitturia, ba, kafia hartzia koadrillan.

TOPOLINO, topolinua: Botila txikiko garagardoari esaten zitzaion lehen. Gaur egun, ez.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Beria egiņ: Salirse con la suya. Atzenian, ibilli-ibilli ein, eta beria ein juan Joxek.

Garizumia baiņo luziagua izan: Oso luzea (altua) den pertsonari esan ohi zaio.

Jai euki (egon): Zer eginik ez izan. Horrekin jai dagok.

Nahikua / nahiko lan! Zela ferixa haundixak diran horrek, eta zela karabanak dauren, zapaturako allegatzen nahikua lan daukat. Holaxe dira kontuak. Nahikua euki ere bai. Nahikua jakak horrek beriakin, eta laga'ik pakian!

Txomin(txo) etorri: Logurea etorri, haurren hizkeran. Ikus Asto zurixa allegau.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Bataioak
Euskel izena.— Argia, 1934-06-24 | Aixerixa, Mirentxu
Kirola - Herri kirolak
Iri indarketa.— El Día, 1931-12-15 | Aixerixa
Kultura - Antzerkia
Politika - Ekitaldiak
Itzaldia.— Euzkadi, 1931-12-25 | Aixerixa
Erlijioa - Ekitaldiak
Jaupa.— Argia, 1935-11-23 | Ixaka, Mirentxu


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala