Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Bonbardaketatik babes bila

Elgoibar bonbardatzen zutenean, ahal zen lekura ahal zen azkarren joaten ziren babes bila. Elizan gordetzen ziren askotan. Abioiek bonbardatzen zuten herria, baina Muneta menditik ere botatzen zituzten kanoikadak.

-Eta hemen goguan daukotzu bonbardaketak-eta egon zienian?

-Bai.

-Zuen etxe inguruan jausi zan baten bat edo?

-Ez, etxian ez. [...]. Baiña bonbardeua bai; refujixora saltaka ahal dan modura.

-Nora joaten ziñen?

-Saltaka.

-Baiña nora?

-Refujion batera.

-Lurpera edo?

-Ba karreterapera. Parrokixara ere bai kanpantorrera. Ahal zan lekura.

-Kanpantorriak errespetau eitten zittuen, elizak eta?

-Bai. Hamen bai behintzat.

-Eta nundik etortzen zien bonbok?

-Bonbardeua? Abioiak etortzen zian.

-Baiña kaiñoiak egongo zian, ezta?

-Kaiñoiak hamendikan, Munetatikan, Muskurutxu. Hortikan botatzen zittuen.

-Intxortatik be esaten dabe Eibarrera eta botatzen zittuela.

-Bai. Eibartikan ere botatzen zittuen hona.

-Arrate gaiñian zer zeozen, gorrixak edo?

-Gorrixak eta berdiak? Reketiak-eta zeuden han.

-Arraten?

-Bai.

-Eta haik handik Eibarrera eta eibartarrak honutz. Eta zuek erdi-erdixan.

-Gu bai. Kalkulatzen genduan noiz hasten zian eta hasten zianian trote.

-Refujixora?

-Bai.

Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923)

Elgoibarren jaio zen. Aita Barrundiako Audikana kontzejukoa, eta ama Aguraingoa zituen. Bost anai-arrebatatik zaharrena zen Fermin. Zortzi urte zituela galdu zuen aita, eta bere bi anai-arrebarekin Elgoibarko babes-etxean hartu zuten. Hamahiru urterekin Ciara makina-erreminta lantegian hasi zen lanean. Hamaika urte Ciaran eginda, Sigmara joan eta bertan jardun zuen jubilatu arte. Pilota eta futbol zalea zen; Elgoibar futbol taldeko atezaina izan zen, baina pilotari profesional bihurtu zenean utzi behar izan zion futbolari. Barakaldon 1944. urtean debuta egin eta hemeretzi urtez jokatu zuen profesional mailan, lantegiko lana alde batera utzi gabe. Elgoibarko Anjelita Alzibarrekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten.

Elgoibartarren esanetan


Juliana Zubizarreta,
senarra eta lehenengo bost seme-alabak
Aldapa baserriaren sarreran. 1942 urtea.

Oingo gaztiak goizago hasten dira eskolan, kalian dabiz danak, lagunak kalian... ta libreago dira. Soltuaguak dabiz. Guk ez gendun San Lorentzotik ertetzen, iñora. Ez zauan oin bezela autorik, ezta bizikletarik... oiñez jun bihar zan danera.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Elgoibarko kalietan bizi giñanok, umetan denpora asko ibiltzen giñan kalian. Besterik ez zauan ta deporte asko egitten gendun. Mendira edo bizikletan ibiltzera juten giñan. Oingo gaztiak nahikua diru manejatzen dabe, baiña guk bat ez. Txakur haundi bi kostatzen zaban ziniak, ta erriala izaten zan pagia... Ia zelan konpontzen giñan gu!

Ramon Maiztegi Iriarte

San Lorentzoko Armaite Behekoa basarrixan hamaika anai-arreba bizi giñan gurasuekin. Ni nitzan hamargarrena... Lehen aitton-amonak ere hantxe bizi izan ziran.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga.

Toponimia


Toponimoak

Albizkoa [baserriak / Altzola]

Arizpe [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Ballibarzarra [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Erreizabal [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Gure Txokoa [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Kalegoen plaza [Kaleak eta plazak]

Menditxo [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Pagozabalerreka [Errekak]

Torrekoa [baserriak / Altzola]

Zabalatorre [baserriak / Arriaga]

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AIDIAN: Adb. Oso azkar. San Isidro egunian, aidian jute(n) giñan erromerixara. Oso erraz. Aidian irabazi dixat pelota partidua.

BERO, berua: Calor. Beruana kendu: Gehiegi ez exageratzeko esan nahi du. –Gaur bota jittuagu berrogei bat uso! –Bai, zera! Beruana kendu (eg)ixok!

ESTIMAZIO, estimaziua: Estimación, aprecio. Bai, baiña bedarrak eztaka estimaziorik. Hemen iñok eztau nahi bedarrikan.

IRITZI: DIO aditza. Parecer. Batzuk hor izeten ziran konplikaua zala esaten zebenak eta ulerteziña. Nik eztiot irizten hainbesteraiñokorik.

MAKIÑA BAT: Zenbatzaile adierazgarria. Asko. Majiña bat, majiñat ere ahoskatzen da. «Bar Puri», ointxe akordatze(n) jat, makiña bat soldau juten zana. / Ene! Makiña bat txorimalo-useiñ hartu jok makiñiak! -TXO atzizki txikigarriarekin ere bai: makiñatxo bat urte pasau dittuk!

PRIXA, prixia: Prisa. Beti prixaka ibiltzia dok gaur eguneko jiria. Ikus ARRAPATAKA sarrera.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Arantzarik gabeko arrosarik ez egon: Ikus Aldapa(rik) gabeko laurik ez egon.

Daukanak eta ez daukanak (esan, etara, ...): Denetarik (atera, esan...). Baiña euren borondatez eitxen debe; idixa ez, idixa obligau eitxen debe, han lotuta ipiñi eta aida, daukanak eta eztaukanak etara, baiña bestia borondatekua da.

Gosiantzako ogi sikurik ez egon: Gose denak edozer jango lukeela adierazteko erabiltzen da. Gosiantzako etxa(g)ok ogi sikurik.

Kanpuan uso, etxian otso: Etxekoei ez hainbeste, baina kanpokoei ondo egin ezinik dabiltzanengatik esateko. Berdintsu hau: Kanpolarrosia izan.

Pikutara bialdu: Mandar a freir espárragos. Ikus Atzetik hartzera bialdu.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Diru biltzeak
Eskerrak.— Euzkadi, 1933-08-22 | Aixerixa
Kirola - Pilota
Pelota txapelketa.— Argia, 1934-02-25 | Aixerixa, Mirentxu
Kultura - Musika
Naskaldia.— Euzkadi, 1935-07-20 | Aixerixa
Politika - Udala
Kendu.— El Día, 1932-09-23 | Aberri
Erlijioa - Kongregazioak
Luistarrak.— Argia, 1934-07-01 | Ixaka, Mirentxu


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala