Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Leku Ederren makina berezia

Gaur egun Leku Eder den tokian kokatu zuten Genevatik ekarritako makina berezia

-Nun jarri zenduen lelengo aldiz makina hori?

-Nun? Hamen Barrutianeko ortuak, Azpirineko ortuak, Azpirineko gaur eguneko etxe atzekaldian. Hor ortuak zauden, Azpirinekua, Barrutianekua... Ta lehenau-lehenau hor zauan etxe bat inda, honek igeltseruak, zela zan haura, oin Durangora joan zian harek. Bueno ba, haura aprobetxau, hutsik zauan eta hantxe bertan bai.

-Makina berezi hori, zuk esan dozun moduan, kokatuta Plaza Txikixan eta Leku-Ederren.

-Bai-bai, hori-hori. Leku-Ederren, gaur egunian Leku-Eder dan hori. Hortxe-hortxe euki gendum, bai, hortxe euki gendun.

Luis Mari Iriondo Garate (1931)

Luis Mari Elgoibarren jaio zen 1931. urtean. Aita, Jose Mari Iriondo, Altzolakoa zen; ama, Maria, zestoarra eta sukaldari bikaina. Zortzi urte zituela, elizako koruan tiple moduan hasi zen eta hortik sortu zitzaion musikarengatik zaletasuna. Herriko bandan klarinetea eta txistua jo zituen eta ezpata-dantzaria ere izan zen. Lehen hezkuntza egin ondoren, 6 urterekin eskola publikoetan hasi zen don Felix maisuarekin. Ondoren, beka bati esker, San Viatore anaiekin ibili zen El Pilar ikastetxean. Bere asmoa ikasten jarraitzea bazen ere, 13 urterekin Arana lantegian hasi zen: "pintxe" lanetan lehenengo eta aprendiz geroago. Bere burua tailerrei lotuta ikusi zuenez, Elgoibarko "Artes y Oficios" eskolan eta "Señorita Ana"ren akademian ikasketekin jarraitu zuen. Bere trebetasuna ikusiz, Sigma lantegiko bulego teknikoan lanpostua eskaini zioten eta bertan egon zen 30 urte egin eta Acmen gerente modura hasi zen arte. Acmen zegoela egin zituen enpresa- zuzendaritza ikasketak. Elkarrizketa garaian erretiratuta zegoen arren, ikasten jarraitzen zuen. Kultura zaletasun handiduna: historia, arte, musika eta zinezalea. Ez dago Elgoibarren berak parte hartzen ez duen kultura ekintzarik.

Elgoibartarren esanetan


Debako hondartzan hartutako irudia.
Zutik: Miguel Ajubita, Prudencio Etxaniz, (...) eta Estanis Azkue.
Eserita: Sinfoniano Abascal eta Sebastián Unzilla.

Trenian juten giņan hondartzara. Beti egoten zan tren espezial bat ordu bi eta erdixetan, gero, sei eta erdixak zazpirak aldera bueltatzeko. Trenak jendez lepo juten ziran, tren gitxi zagualako jendia juteko. Makiņa harek oso poliki juten ziran. Hondartzan etzan pixka batian, baiņua hartu, eta listo

Eugenio Diego Aranburu

Batzuetan, ez askotan, hala ere, Debako hondartzara juten giņan; takoidun zapatak eta guzti jantzitta. Orduan ez zan, gaur bezela, eguzkixa hartzen. Egixa esanda, kolore zurixa eruaten zan.

Teodosia Iriondo Garate

Bainujantzi gitxi zaguan, eta hondartzan bertan bazaguan kaseta bat baiņu-jantzixak alkilau eta erropak zaintzeko. Hori 1945 urtian bueltan zan. Alkilerra pagau, eta baiņujantzixa bueltautakuan, berriz ere erropak ematen zittuen. Baiņu-jantzixan alkilerra oso merkia zan. Guk, kuadrilla osuak alkilatzen genduan. Oso hanka zabaleko baiņu-jantzixak ziran, oso haundixak, danontzako modukuak izan zeittezen.

Eugenio Diego Aranburu

Toponimia


Toponimoak

Agirre (Agarre) [baserriak / Azkue (San Roke)]

Antsolabazterra [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Artesoro (Artaso) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bidaurre [baserriak / Azkue (San Roke)]

Gabriel Kurutzelaegi kalea [Kaleak eta plazak]

Irunagatxiki [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Lerun [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Olasope (Sigma) [Industrialdeak]

San Pedro [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Urkidi (Urki) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AMARAUN, amarauna: Telaraņa. Maasmak eitxen debena. Horrek eitxe juek, ba, telia. Erderaz da hori ere, tela. –Bai. Horregaitxikan. Batzuek esaten diue amarauna.

BRISTADA, bristadia: Brillo. Eguzki-bristadia.

GAIŅ: -ren gaiņian: Gaia adierazten du (zertaz jardun, zertaz hitz egin...). Postposizioa: -ren gaiņian jardun, berba e(g)iņ... Aspergarrixa dok, benetan: beti fubolan gaiņian a(r)i dok.

JOŅO!: Ņo ere bai. Joņo! Martiņen semia. Haura laguna daukagu. / Brometan moduan esan nion: ĢŅo, ezta merkiaģ.

NAHASTE-BORRASTE, naaste-borrastia: Nahaspila. Elgoibarren jokatzen den triatloi-lehiaketa baten izena ere bada.

SENDAU: DA aditza. Saniau aditza gehiagotan.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aldapa gabeko laurik egon ez: Gauza guztiek dutela zerbait txarra adierazteko; ez dagoela ezer perfektua. Ikus Arantzarik gabeko larrosarik egon ez.

Burua galdu: Zoratu. Juiziua galdu ere bai.

Gorri egon: Dirurik gabe egon.

Kakatara bialdu: Ikus Atzetik hartzera bialdu. Norbait antzarrak perratzera bidali.

Onetik erten (etara): Norbera(re)n onetik erten. Sacar de quicio, de sus casillas. Nere onetik erten eragiņ ditt.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Bataioak
Euzkel izena.— Euzkadi, 1936-09-05 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Literatura
Olerkiak.— El Día, 1931-08-04 | Aixerixa
Politika - Udala
Udal-gabe.— Euzkadi, 1934-09-14 | Aixerixa
Erlijioa - Jaiak
Kistar bezela ospatu dira erritxadonean izan ditugun [...] Argia, 1934-06-17 | Ixaka, Mirentxu, Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala